Զրոյց Տոքթ. Րաֆֆի Պետիկեանի Հետ՝ Գերմանիա

Գերմանահայոց Կեդրոնական Խորհուրդը
Տագնապալի Շրջան մը Կը բոլորէ

Զրոյց՝ Վարչութեան Նախկին Անդամ Տոքթ. Րաֆֆի Պետիկեանի Հետ, Յունուար 25, 2014

«Նոր Յառաջ». Ի՞նչ է Գերմանահայոց Կեդրոնական Խորհուրդի իւրայատկութիւնը։

Րաֆֆի Պետիկեան.- Նկատի ունենալով որ Գերմանիոյ հայութիւնը ցրուած է զանազան քաղաքներու մէջ՝ Պերլինէն մինչեւ Միւնիխ, որ շուրջ 700 քիլոմեթր տարածութիւն կ՚ընդգրկէ, եւ բնականաբար մէ՛կ կեդրոն չունենալով Խորհուրդը կը փորձէ համադրողի դերը կատարել եւ դուրսը մէ՛կ ձայնով խօսիլ։ Ըսեմ որ ասիկա կազմակերպչական առումով գերմանական ձեւաւորում մըն է, նմանօրինակ  Հրեաներու, Յոյներու կամ Քիւրտերու, որոնք ներկայացուցչական մարմիններ ունին։

Գերմանահայոց Կեդրոնական Խորհուրդը
Տագնապալի Շրջան մը Կը բոլորէ

Զրոյց՝ Վարչութեան Նախկին Անդամ Տոքթ. Րաֆֆի Պետիկեանի Հետ, Յունուար 25, 2014

«Նոր Յառաջ». Ի՞նչ է Գերմանահայոց Կեդրոնական Խորհուրդի իւրայատկութիւնը։

Րաֆֆի Պետիկեան.- Նկատի ունենալով որ Գերմանիոյ հայութիւնը ցրուած է զանազան քաղաքներու մէջ՝ Պերլինէն մինչեւ Միւնիխ, որ շուրջ 700 քիլոմեթր տարածութիւն կ՚ընդգրկէ, եւ բնականաբար մէ՛կ կեդրոն չունենալով Խորհուրդը կը փորձէ համադրողի դերը կատարել եւ դուրսը մէ՛կ ձայնով խօսիլ։ Ըսեմ որ ասիկա կազմակերպչական առումով գերմանական ձեւաւորում մըն է, նմանօրինակ  Հրեաներու, Յոյներու կամ Քիւրտերու, որոնք ներկայացուցչական մարմիններ ունին։

«Նոր Յառաջ».Պետութեա՞ն կողմէ պարտադրուած կաղապար մըն է։

Ր. Պ.– Պետութեան կողմէ պարտադրանք չկայ, ընդունուած օրինական ձեւն է, երկրին մէջ գոյութիւն ունին երեք համայնքներու՝ Հրեաներու, Իսլամներու եւ Հայերու կեդրոնական խորհուրդներ։

«Նոր Յառաջ». Իսկ Թուրքերը նման խորհուրդ մը չունի՞ն։

Ր. Պ.- Թուրքերը այլ կառուցուածք մը ունին, անոնք իսլամական կառոյցներու, մզկիթներու շուրջ համախմբուած են եւ պետութենէն ալ մեծ օժանդակութիւն կը ստանան՝ մզկիթներու քարոզիչներ, ուսուցիչներ, եւ այլն։

«Նոր Յառաջ». Իսկ այս շրջագծին մէջ ի՞նչ դեր վերապահուած է հայ եկեղեցիին։

Ր. Պ.- Ըսեմ, թէ ընդհանրապէս Գերմանիոյ հայկական միութիւնները կարելի է երկու խումբի բաժնել՝ եկեղեցական միութիւնները, համայնքներ, որոնք համախմբուած են Առաջնորդարանի հովանիին տակ եւ ոչ եկեղեցական, մշակութային միութիւններ, որոնք մաս կը կազմեն Գերմանահայ Կեդրոնական Խորհուրդին։ Օրինակի համար եկեղեցական միութիւններու պարագային, եթէ դուն Պէրլին կամ Քէօլն կը բնակիս քու անդամակցութեան գումարը կը վճարես եկեղեցիին եւ անոր անդամ դառնալով նաեւ տեղւոյն համայնքին կ՚անդամակցիս։ Այլ խօսքով ասիկա կեդրոնաձիգ ձեւաւորում մըն է։ Իսկ ոչ-եկեղեցա կան միութիւնները Կեդրոնական Խորհուրդի հովանիին տակ համախմբուած են, որ ապակեդրոն կառոյց մըն է եւ «ուժը» միութիւններուն ձեռքն է։

Առաջնորդարանը շատ աւելի ազդեցիկ է,  քանի որ 2000 անդամ ունի եւ իւրաքանչիւրէն ամսական 12 եւրօ անդամավճար կը գանձէ եւ պիւտճէ մը կազմելով եօթը հոգեւորական կ՚ապրեցնէ, ալ չհաշուած կրօնական արարողութիւններէն եկած եկամուտը՝ պսակ, մկրտութիւն, եւայլն։

«Նոր Յառաջ». Ուրեմն միութիւնները պետութենէն որեւէ օգնութիւն չեն ստանար…։

Ր. Պ.- Ո՛չ, նկատի ունենալով որ Գերմանահայերը տակաւին դէպի հոն տանող ճամբաները չեն «ուսումնասիրած»։ Մենք միայն մէ՛կ անգամ յաջողեցանք ծրագրի մը հիման վրայ 35 հազար եւրօ նպաստ ստանալ։

«Նոր Յառաջ». Բայց ինչպէ՞ս կ՚ըլլայ որ Իսլամները կամ Հրեաները նիւթապէս կ՚օգտուին, իսկ Հայերը՝ ոչ։

Ր. Պ.- Թերեւս անոնց ազդեցութեան ոլորտը աւելի զօրաւոր է։ Իրենց համախմբումը տարեկան 3 միլիոն եւրօ օգնութիւն կը ստանայ…։

«Նոր Յառաջ». Հայութեան ընդհանուր թիւը որքա՞ն է։

Ր. Պ.– Եկեղեցին վճարող 2000 անդամ ունի, իսկ եթէ այդ թիւը բազմապատկենք չորսով (իւրաքանչիւր ընտանիք չորս անդամ) կը ստանանք 8 հազար թիւը, որոնք ցրուած են շուրջ 14 քաղաքներու մէջ։ Անոնցմէ ամենէն մեծը Քէօլնն է, որ 700 անդամ ունի։ Կան նաեւ միութիւններ Պէրլինի, Հանաուի, Միւնիխի, Կէօփինկէնի եւ այլ քաղաքներու մէջ։ Ասիկա Առաջնորդարանին կապուած Հայերու թիւն է, իսկ ամբողջ Գերմանիոյ մէջ վերիվարոյ շուրջ 40 – 60 հազար Հայեր կ՚ապրին։

«Նոր Յառաջ». Գերմանահայոց Կեդրոնական Խորհուրդը քանի՞ միութիւն կը համախմբէ։

Ր. Պ.- 12 Միութիւն կ՚անդամակցին Խորհուրդին, կան նաեւ անհատ անդամներ, այն շրջաններուն մէջ, ուր հայկական միութիւն գոյութիւն չունի։ Այդ անձինք կրնան իրենց մէկական քուէով մասնակցիլ ընտրութիւններուն։

«Նոր Յառաջ». Խորհուրդը ի՞նչ նպատակ կը հետապնդէ։

Ր. Պ.– Գլխաւոր երկու նպատակ կը հետապնդէ։ Ինչպէս վերը նշեցի նախ կը փորձէ ներքին ճակատի վրայ համադրել աշխատանքները, իսկ յետոյ ալ արտաքին ճակատի վրայ պաշտպանել հայութեան շահերը՝ Հայ Դատի եւ Ցեղասպանութեան ճանաչման հարցերը։ Անոր գլխաւոր յաջողութիւններէն մէկը Գերմանիոյ խորհրդարանի 2005-ին ընդունուած հայանպաստ բանաձեւն էր։ Ունի նաեւ զանազան կառոյցներ, ինչպէս «Մեսրոպ Մաշտոց» ճամբարը, («Ն.Յ.». հիմնադիր՝ Րաֆֆի Պետիկեան), ուր ամրան ընթացքին մէկ կամ երկու շաբաթ կը հաւաքուին հայ պզտիկները եւ լեզու, երգ, պար կը սորվին։ Խորհուրդէն ներս աշխատող երիտասարդական միութիւն մըն ալ գոյութիւն ունի, որ հանդիպումներ կը կազմակերպէ, Ապրիլ 24-ին նուիրուած ոգեկոչումներ, բայց նաեւ այլ ձեռնարկներ, օրինակ՝ Թուրքիոյ վարչապետին մրցանակ շնորհելու դէմ բողոքի ալիքը, ցոյցը, որու հետեւանքով ալ ջնջուեցաւ Էրտողանի Գերմանիա այցելութիւնը եւ Հայոց Ցեղասպանութեան նուիրուած բազմաթիւ յօդուածներ լոյս տեսան մամուլին մէջ։ Խորհուրդին անունով յաճախ մամլոյ հաղորդագրութիւններ կը ղրկուին շուրջ երկու հազար թերթերու, կարեւոր դէպքերու առիթով, հանդիպումներ կ՚ունենայ Խորհրդարանի անդամներուն կամ պաշտօնատար անձերու հետ, որպէսզի Գերմանիոյ դպրոցներու մէջ դասաւանդուի Հայոց Ցեղասպանութեան իրողութիւնը։ Ան նաեւ լաւ յարաբերութիւններ ունի օտար կազմակերպութիւններու ներկայացուցիչներու հետ՝ Յոյներու, Քիւրտերու, Ալեւիներու, Տէրսիմցիներու, եւայլն։

«Նոր Յառաջ». Ինչպէ՞ս է Խորհուրդին յարաբերութիւնը եկեղեցւոյ հետ։

Ր. Պ.-  Անոնց  յարաբերութիւններու եղանակը կը տարուբերի։ Երբեմն համերաշխութիւն կը տիրէ եւ երբեմն ալ, ինչպէս այսօր, լարուած կ՚ըլլայ կացութիւնը։

«Նոր Յառաջ». Ի՞նչ է այդ յարաբերութեանց սրումի պատճառը։

Ր. Պ.-  Այսօրուան հարցին պատճառը թէ՛ անձնական է եւ թէ գաղափարական։ Անձնական պատճառն այն է որ որոշ անհատներ իրարմէ չեն ախորժիր, իսկ գաղափարականը կը վերաբերի եկեղեցւոյ շուրջ համախմբուած որոշ մարդոց պահպանողական կեցուածքին, որոնք չեն ուզեր քաղաքականութեամբ զբաղիլ։ Աւելցնեմ  որ Խորհուրդին անդամները աւելի ազգային կամ ազգայնական հոսանքին կը պատկանին։ Անձնականին վերաբերող օրինակ մը բերելով ըսեմ, թէ Հայր Սերովբէ Իսախանեանը եւ Սրբազան Հայրը Ազատ Օրդուխանեանին հանդէպ, որ Կեդրոնական Խորհուրդի նախագահն է, հակակրանք ունին։

«Նոր Յառաջ». Գաղութի կեանքին մէջ ինչպիսի՞ դերակատարութիւն ունին Բարեգործականը, աւանդական կուսակցութիւնները, զանազան երկիրներէ եկած հայ համայնքները, օրինակ՝ Պոլսահայերը, Հայաստանցիները կամ Սուրիահայերը…։

Ր. Պ.- Բարեգործականը երկրին մէջ մասնաճիւղ չունենալով գործնականին մէջ վերջին քսան տարիներուն որեւէ աչքառու աշխատանք չէ տարած։ Իսկ աւանդական կուսակցութիւններէն միայն Հ. Յ. Դաշնակցութիւնն է որ կառոյց ունի եւ որու ղեկավարը տոքթ. Աղէկեանն է, որ Միւնիխ կը բնակի։ Հ.Յ.Դ.ն Խորհուրդէն ներս կը վարէ ի՛ր քաղաքականութիւնը։ Ինչ կը վերաբերի հայ համայնքներուն, ապա եթէ զանոնք իրենց ծննդավայրի գծով դասաւորենք կրնանք ըսել, թէ Առաջնորդարանին շուրջ հաւաքուածներու 90 առ հարիւրը Թրքահայեր են, իսկ Խորհուրդին կը համակրին Պարսկահայերը, Հայաստանցիները եւ ընդհանրապէս քաղաքականացած  Լիբանանահայերը, Սուրիահայերը եւ անոնք որոնք ազգային քաղաքական հարցերով հետաքրքրուած են։

«Նոր Յառաջ». Գերմանահայոց Կեդրոնական Խորհուրդին մէջ ալ շատ ծանրակշիռ հակադրութիւններ կան։

Ր. Պ.– Խորհուրդը ունի հինգ հոգինոց վարչութիւն մը, որուն ատենապետը, ինչպէս ըսի, Ազատ Օրդուխանեանն է՝ Հայաստանցի, որ պատմագէտ է, իսկ փոխ-ատենապետը՝ Պէյրութէն Ասպետ Այնթապ լեանն է, որ ասպարէզով ակնաբոյժ է եւ Հ.Յ.Դ.ի անդամ։ Այսօր այդ հինգ հոգինոց վարչութենէն երեքը հրաժարած ըլլալով ընդհանուր ժողով հրաւիրուած է նոր վարչութեան ընտրութեան համար։ Ըսեմ, որ խորհուրդը երկու թեւի բաժնուած է, մէկ մասը կ՚ուզէ Հայաստանի քաղաքականութեամբ  զբաղիլ, միւսները դէմ են, եւայլն։ Այս առընչութեամբ նոյնիսկ հայաստանեան մամուլին մէջ իրարու դէմ յօդուածներ կը գրեն, զիրար կը քննադատեն։ Այս բոլորի լոյսին տակ երկու խումբերու համակիրներն  ալ հրապարակաւ իրարու դէմ տհաճ արտայայտութիւններ կ՚ունենան։ Չմոռնամ ըսելու որ Ա. Օրդուխանեան երբ չորս տարի առաջ ընտրուեցաւ, իր թիկունքին ունէր Դաշնակցու թիւնը, բայց նաեւ որոշ ձախակողմեան հակումներով տղաք, որոնք այսօր «Վերածնունդ» շարժումին մաս կը կազմեն։ Սակայն ատեն մը ետք ի՛ր եւ իր խորհրդական Անդրանիկ Ազնաւուրի (Հ.Յ.Դ.ի կարեւոր դէմքերէն) միջեւ հարցեր ծագեցան։ Բացի այդ, Օրդուխանեանի եւ Հայաստանի նախկին դեսպան Արմէն Մարտիրոսեանի միջեւ սերտ կապերն ալ վատթարացան, քանի որ ան սկսաւ քննադատական արտայայտութիւններ ունենալ Հայաստանի իշխանութիւններուն դէմ եւ դեսպանը ուղղակի արգիլեց Օրդուխանեանի դեսպանատուն մուտքը։

Ահաւասիկ հարցեր, որոնք կրնան նոր վարչութեան ընտրութեան ժամանակ (Յունուար 25) պառակտումի առիթ հանդիսանալ։ Այսօր եկեղեցւոյ համակիրները, Հ.Յ.Դ.ի համակիրները եւ որոշ չէզոք անձեր դէմ են Օրդուխանեանի վերընտրութեան, իսկ որոշ միութիւններ («Սիլվա Կապուտիկեան» կիներու միութիւնը կամ Շթութկարթի մշակութային միութիւնը), ինչպէս նաեւ «Վերածնունդ»ի Գերմանիոյ մասնաճիւղի անդամները կը պաշտպանեն անոր թեկնածութիւնը։ Հաւանաբար իր դէմ ուրիշ թեկնածու մը առաջադրուի։

«Նոր Յառաջ». Ձեր նշած մշակութային միութիւնները դաստիարակչական աշխատանք կը տանի՞ն հայերէնի ուսուցում, մշակութային ձեռնարկ…։

Ր. Պ.– Գերմանիոյ տարածքին ամէնօրեայ հայկական դպրոց գոյութիւն չունի։

Կան միօրեայ դպրոցներ, միութիւններէն ներս, բայց նաեւ Առաջնորդարանը՝ դասագիրքեր ապահովելով եւ ուսուցիչներ պատրաստելով։ Ամառնային ճամբարներն ու երիտասարդական միութիւններն ալ կը նպաստեն հայեցի դաստիարակութեան, սակայն ընդհանուր կրթական ծրագիր մը գոյութիւն չունի։

«Նոր Յառաջ». Գերմանիոյ կազմակերպութիւնները եւ միութիւնները պաշտօնական կեդրոնատեղի կամ քարտուղարութիւն ունի՞ն։

Ր. Պ.– Արհեստավարժ ձեւով աշխատող միակ կազմակերպութիւնը Առաջնորդարանն է։

«Նոր Յառաջ». Լրատու ցանց գոյութիւն ունի՞։

Ր. Պ.– Գերմանահայերը ունին Հայ-գերմանական Ընկերակցութեան եռամսեայ պարբերաթերթը, որ օրին հիմնուած է Աւետիք Իսահակեանի եւ տոքթ. Եոհաննէս Լեփսիւսի կողմէ։ Խմբագիրը դոկտ. Րաֆֆի Քանդեանն է, որ միաժամանակ նոյն ընկերակցութեան ատենապետն է։ Գերմաներէնով տպագրուող լուրջ եւ բարձրորակ հրատարակութիւն մըն է, որ կը ղրկուի նաեւ Գերմանիոյ խորհրդարանի անդամներուն։ Կայ նաեւ «Հայ Սոսայիթի» ելեկտրոնային էջը, որ միայն գաղութային հարցերով կը զբաղի։ Պատասխանատուն Սուրէն Աքիւզն է։ Իսկ «Արմինիըն Ինֆօ»ն հայերէն, անգլերէն, գերմաներէն, թրքերէն լեզուներով լոյս կը սփռէ շատ հետաքրքրական քաղաքական յօդուածներ։ Խմբագիրն է համպուրկահայ Թորոս Սարեան։ Վերջերս ստեղծուեցաւ «Յուշամատեան»ը, որ պատմաբան Վահէ Թաշճեանի նախաձեռնութիւնն է։ Միւս կողմէ, Պոխումի համալսարանին մէջ գոյութիւն ունի «Սփիւռք եւ Ցեղասպանութիւն» ամպիոնը, որ կը ղեկավարուի դոկտ. Միհրան Տապաղի կողմէ, որ գերմանացի մտաւորականութեան մօտ կարեւոր աշխատանք կը տանի։

«Նոր Յառաջ». Ձեր միութենական կամ կազմակերպական աշխատանքներու ընթացքին թրքական միութիւններու հետ թեր եւ դէմ շփումներ կ՚ունենա՞ք։

Ր. Պ.-  Ատեն մը միշտ կը հակադրուէին մեր գործունէութեան, մանաւա՛նդ Աթաթուրքի անունով կազմակերպութիւն մը կար որ միշտ կը հակազդէր, ըսենք՝ Ապրիլ 24-ին Հայոց Ցեղասպանռւթիւնը ժխտող թռուցիկներ կը ցրէին, եւայլն։ Իսկ հիմա կրնամ ըսել որ ուղղակի չեն խանգարեր, սակայն Թուրքիոյ ի նպաստ զօրաւոր քարոզչական աշխատանքներ կը տանին, օրինակ՝ մաս կը կազմեն գերմանական կուսակցութիւններուն, խորհրդարանին, ունին զանազան հաստատութիւններ ու հիմնարկներ եւ նիւթապէս կ՚օգտուին գերմանական աղբիւրներէ։ Մենք ալ մեր կարգին կը համագործակցինք այլ համայնքներու ներկայացուցչութիւններուն հետ, ինչպէս Ասորիներու եւ Պոնտոսցիներու հետ, որոնք կը պայքարին ոչ միայն Հայերու, այլ ընդհանրապէս բոլոր քրիստոնեաներու ցեղասպանութեան հարցերով։ Աւելցնեմ, որ մենք լաւ կապեր ունինք նաեւ այն Թուրքերուն հետ, որոնք մեր դատի լուծման կողմնակից են։ Օրինակ անցեալ շաբաթ Քէօլնի մէջ  Հրանդ Տինքի մահուան 7-րդ տարելիցին առիթով «Հրանդ Տինք ֆորում»ը ու «Թուրքիա-Գերմանիա» հիմնարկը միասնաբար կազմակերպած էին ձեռնարկ մը, հոծ բազմութեան մը ներկայութեամբ։ Մասնակիցներուն 80 առ հարիւրը Թուրքեր էին։

«Նոր Յառաջ». Ինչպիսի՞ն է Գերմանիոյ վարած քաղաքականութիւնը Հայաստանի նկատմամբ։ Պետական օժանդակութիւններ կ՚ըլլա՞ն։

Ր. Պ.-  Օրին, դեսպան Տիկ. Ղազինեան, որ անցեալ տարի մահացաւ,  մեծ աշխատանք կը տանէր։ Ան յաջողեցաւ, առաջին անգամ ըլլալով, կազմակերպել օրուան նախագահ Ռոբերտ Քոչարեանի Գերմանիա այցելութիւնը։ Այսօր փոխադարձ կապեր կը հաստատուին նաեւ Հայ-գերմանական ընկերակցութեան միջոցով։ Նաեւ բնապահպական շարժումներու գծով գերմանացի փորձագէտներ հետաքրքրուած են Հայաստանով եւ որոշ ծրագիրներ կը մշակուին։ Իսկ Հայաստանի մէջ ֆրանսական համալսարանի գլխաւոր նիւթական օժանդակութիւն տրամադրողը Գերմանիոյ պետութիւնն է։

«Նոր Յառաջ». Իսլամացած Հայերու հարցը հոն ինչպէ՞ս կ՚ընկալուի։

Ր. Պ.-  Գերմանիոյ մէջ մեծ է թիւը իսլամացած Հայերու։ Անոնք եկեղեցի կու գան, սկսած են իրենց զաւակները մկրտել։ Անցեալ տարի Տէրսիմի Հայերու միութիւնը Ֆրանքֆուրթի մէջ կազմակերպեց  քաղաքական ձեռնարկ մը՝ 600 հոգիի ներկայութեան։  «Թաքնուած» Հայերը կ՚աշխատին նաեւ թրքական կամ քրտական կազմակերպութիւններէն  ներս եւ իրենց մասին լոյս տեսած են բազմաթիւ հրատարակութիւններ։ Կրնամ ըսել, թէ այդ ուղղութեամբ զարթօնք մը կայ։ Մեր զրոյցի աւարտին կ՚ուզէի յատկապէս մատնանշել, թէ այսօր Գերմանիոյ մէջ ամենէն մեծ թիւը կը կազմեն այն Հայերը, որոնք հայութեան հետ որեւէ կապ չունին եւ որեւէ միութեան մէջ չեն ներառուած։ Իսկ ամենէն կազմակերպուած կառոյցը, ինչպէս ըսի արդէն, Գերմանիոյ Հայոց Առաջնորդարանն է։

«Նոր Յառաջ». Իսկ ինչպէ՞ս կարելի է այդ անտարբեր խաւը հայութեան մօտեցնել։

Ր.Պ.- Նախ ըսեմ, որ Ֆրանսայի բաղդատմամբ գերմանահայ գաղութը բաւական նոր է եւ միայն 60-ական թուականներուն սկսած է կազմուիլ։ Գաղութը, դարձեալ Ֆրանսայի բաղդատմամբ, աւելի նուազ չափերով ձուլուած է։ Եւ որպէսզի կարենանք անտարբեր տարրը ներգրաւել մեր մէջ, պէտք է ստեղծել նոր, որակաւոր եւ արհեստավարժ  կառոյցներ՝ սիրաշահելու համար Գերմանիա մեծցող երիտասարդները, որոնք մեր ապագան են։

«ՆՈՐ ՅԱՌԱՋ»

You May Also Like