«Հայաստանը Դու Ես»ի Հետքերով

Մենք Ենք՝ Մեր Ցաւերը Շարքէն
Պարոյր Աղպաշեան, Պէյրութ, 24 Հոկտեմբեր 2011

Հայաստան, յատկապէս վերջին տարիներուն, տարբեր առիթներով, հրապարակ կը նետէ լոզունգներ, որոնք կը դառնան հայութեան “սեփականութիւն”ը, յիշեցնելով ազգային ինքնութեան ու պատկանելիութեան, պարտականութեան ու պարտաւորութեան, յանձնառութեան ու հաւատաւորութեան նուիրականութիւնները:

Մենք Ենք՝ Մեր Ցաւերը Շարքէն
Պարոյր Աղպաշեան, Պէյրութ, 24 Հոկտեմբեր 2011

Հայաստան, յատկապէս վերջին տարիներուն, տարբեր առիթներով, հրապարակ կը նետէ լոզունգներ, որոնք կը դառնան հայութեան “սեփականութիւն”ը, յիշեցնելով ազգային ինքնութեան ու պատկանելիութեան, պարտականութեան ու պարտաւորութեան, յանձնառութեան ու հաւատաւորութեան նուիրականութիւնները:

Ինչ խօսք՝ այս երեւոյթները գնահատելի եւ ողջունելի են, միանգամա՛յն, որոնցմով փորձ կը կատարուի հայ ժողովուրդը պահել զգաստ եւ զգօն, իր ազգային ու հայրենական իրականութիւններու նկատմամբ մնալու պատրաստակամ, զոհաբերական ու ձեռներէց:
 
Սակայն, երբ լոզունգներն ու կարգախօսները, որքան ալ դիպուկ ու նպատակային, կը դառնան պարագայական, երբեմն ալ քարոզչական, ատոնք ինչո՞վ օգտակար կրնան ըլլալ Հայաստանին ու հայ ժողովուրդին մասնաւորաաբար:
Մեր կարծիքով, երբ կը նախապատրաստուին, կը ծրագրուին կամ կը մշակուին լոզունգներ կամ կարգախօսներ, անշուշտ, որոշակի առիթներով ու պատեհութիւններով, ատոնք պէտք է հիմնուած ըլլան յստակ սկզբուքնենրու վրայ, պայմանաւ որ սակայն դառնան նաեւ այս վերջիններուն շօշափելի կրողները:

Որոշ է որ մեր ակնարկութիւնը կ’երթայ, առաջին հերթին, Հայաստան-Սփիւռք յարաբերութիւններուն եւ անոնցմէ առաջացած գործունէութիւններուն, իրենց արդիւնքներով ու հետեւանքներով, եւ ասիկա՝ սկսած Հայաստան-Սփիւռք խորհրդաժողովներէն:

Ատոնց մեծ մասին անբաղձալի եւ անպտուղ ըլլալուն այնքան անդրադարձած ենք, որ ի ձեռին ունինք… “հրապարակագրական գրականութիւն” մը, մանաւանդ որ, ժամանակները ցոյց տուին անոնց պատեհական, ժամանակաւոր եւ անցողակի ըլլալու հանգամանքները (առանց թերագնահատելու այն միւս գործօնները, որոնք տնտեսական զգացական, զբօսաշրջիկական, յարաբերական կարելիութիւններ ստեղծելու հասկնալի առաւելութիւններ ալ ունէին):

Դժբախտաբար, այդ բոլորէն օգտուելու կամ դաս առնելու հաւանականութիւնները մնացին… պղպջակային, որովհետեւ, յետագայ հանգրուանները ապացուցեցին ատիկա, հակառակ, կարգ մը պարագաներու, դրական ազդեցութիւններու ոլորտին, երբ Սփիւռքի նախարարութիւնը կեանքի կոչուեցաւ:

Յետայնու, շարքը երկա՜ր է, իր զանազան դրսեւորումներով, տարբեր արտայայտութիւններով, բազմաբնոյթ բանաձեւումներով, տեսակաւոր եզրակացութիւններով, որոնք “աշխուժութիւն”, “գրաւչութիւն”, “խանդավառութիւն” ստեղծեցին, թէեւ ոչ բոլոր մակարդակներու վրայ եւ ոչ ալ համատարած ընդունելիութեամբ:

“Արի Տուն”ը, օրինակի համար, իր հայաբուրութեամբ ու հայա-հարազատութեամբ հանդերձ, տակաւին իր շուրջ կը ստեղծէ հարցականներ. ո՞վ՝ որո՛ւն կը կանչէ եւ՝ ո՞ւր:

Վստահաբար, Հայաստանն է որ կը կանչէ (կը հրաւիրէ, կը հիւրընկալէ, կը հիւրասիրէ…), բայց, քիչ մը տարօրինակ ալ չէ՞, երբ Հայաստանաբնիկը կամ հայաստանածինը… կը հեռանայ իր ծննդավայրէն, հայրենիքէն, հողէն:

Կրնայ առարկուիլ թէ՝ մէկը միւսին հետ կապ չունի, այնքան ատեն որ մայր-հայրենիքն է կանչողը, բայց, պահ մը մտածուա՞ծ է, որ “Արի Տուն”ի հայ նոր սերունդը, սկսած է հարցադրել. “Մենք կու գանք, պիտի գանք, բայց ի՞նչ ըսել մեր հայրենական սերնդակիցներուն եւ անոնց ծնողներուն, որոնք կը լքեն իրենց երկիրը”:

Ահաւասիկ կացութիւն մը, որ չո՛ր իրականութիւն է, ընդունելի կամ ոչ: Այս մասին կարելի՞ է տարակարծութիւն ունենալ կամ չհաւատալ անոր, երբ դէմ յանդիման կը գտնուինք, դրականի կողքին, նաեւ ժխտական տխուր պատկերներու, առանց ըլլալու հաւկոյր կամ… հաւհամր:

***

“Հայաստանը դու ես”, կարգախօսուեցաւ վերջերս:

Հոյակա՜պ լոզունգ կամ նշանաբան:

Սակայն, պէտք է ճշդել, թէ՝ “Հայաստանը դու ես”ով, որո՞ւն կ’ակնարկուի. հայաստանցիին թէ՞՝ սփիւռքահայուն:

Պիտի ըսուի՝ համայն հայ ժողովուրդին:

Համաձայն ենք:

Բայց, նախ՝ ճի՞շդ է այսպիսի “որակաւորում”ով հանդէս գալ, ապա՝ ի՞նչ ըսելու կամ հասկցնելու համար:

Ինչու Հայաստանը “ուրիշի՞ն” է, որ այդ հրամայականութիւնը կը ցուցաբերուի անոր նկատմամբ:

Աւելի լաւ պիտի չըլլա՞ր կարգախօսել՝ “Հայաստանը բոլորս ենք” (եթէ անպայման այդ միտքը կը հետապնդուի), որովհետեւ, եթէ առաջինը շփոթ կը ստեղծէ, երկրորդը՝ Կ ‘ ԸՆԴՀԱՆՐԱՑՆԷ, ինչ-որ աւելի ճիշդն ու ծրագրայինն է:

***

Այս առիթով, անխուսափելի չի՞ դառնար նաեւ հարց տալու, թէ “Հայաստանը դու ես”ով սկսուած, շարունակուած եւ եզրափակուած Հայաստան-Սփիւռք կապերու նոր տարազումով մարմնաւորուած Սեպտեմբերեան խորհրդաժողովը, իր կայացումով, գործընթացով, բանաձեւումներով (յայտարարութիւն) ու մանաւանդ մանակցութեամբ, ի՞նչ երաշխիքներ կու տայ իր նախորդներուն չհետեւելու, այլ խօսքով՝ մնալու իր լափ-լաւութեան կիզակէտին վրայ, առանց “զգայացունց” հետեւանքներու եւ յաջորդականութեան:

Ո՛չ երեւոյթը, ո՛չ ծրագրաւորումը, ո՛չ ալ նախաձեռնութիւնը կը քննադատուի կամ կ’արհամարհուի, ընդհակառակը, թերեւս ալ ճիշդ էր որ “խտացում”ի ու “խտացուած”ի այդ սկզբունքով գործել, սակայն, ոչ մասնակցութեան ու հռետորութեան այդ սովորամոլութեամբ, հնամենիութեամբ եւ աւանդականութեամբ, որուն ականջալուր դարձանք (եւ եղած ենք նախօրօք ալ):

Ոեւէ մէկը դէմ չէ որ այդ “մինի” խորհրդաժողովներուն չմասնակցի եկեղեցին, կուսակցութիւնը, միութիւնը, եւայլն, բայց, այլեւս ո՞րքանով հանդուրժելի է “մասնագիտական ուժ”ը, մասամբ թէ այլապէս հեռու պահել անոնցմէ, շարունակելով “թիւ մէկ”երու աւանդոյթը, երբ նոյն այդ ծիրէն (կամ պահանջքէն) ներս, կարելի է նորերուն տեղ տալ, լսել, հաւատալ, հասկնալ անոնց ալ, որոնք վերջին հաշուով, “օտար”ներ չեն:

Եթէ պետականութիւն կայ, պետական մտածողութիւն կայ, պէտք է ըլլայ նաեւ պետական խստապահանջութիւն, առանց իյնալու “խաթըր”ականներու եւ “խնամի”ականներու գիրկին մէջ, որոնք մեր “վերջը բերին” (ու պիտի բերեն), ինչպէս կ ‘ ըսէ “իմաստուն” ժողովրդային խօսքը:

***

“Հայաստանը դու ես”ը մեզ կը հասցնէ՞ բոլորականութեան ու նորարարութեան ակունքներուն:

Պատասխանող կա՞յ, թէ՞՝ համակերպողականութիւնը տակաւին ուժի մէջ է, մինչ լոզունգները սկսած են մնալ… լոզունգ, երկուքուկէս միլիոն հայաստանցիներուն եւ ութը միլիոն հայութեան համար…:

 
3 comments
  1. Ինտրան, Յակոբն ու Պարոյրը

    Ինտրան եւ Յակոբ Օշականը դժուար ընթեռնելի եւ հասկնալի գրողներ են:

    Հոս, այս երկուքէն քանի մը սերունդ վերջ, գրական լեզուն նկատի ունենալով, Պարոյրին գրութիւնը որպէս թնճուկաւոր յօդուած կը ներկայանայ, որքան ալ համամիտ ըլլանք մտածումերուն եւ մտահոգութիւններուն:

    Որպէսզի յօդուածը բառախաղութիւն է չըսենք, նոր սերունդի ընթերցողներուն համար աւելի հասկնալի եւ յստակ գրութիւն մը կարեւոր է: Ըսենք որ նիւթը իր այժմէականութիւնը ունի, սակայն մատչելի կերպով պէտք է գրուի եւ խօսուի:

    1. Yet another incorrect word use…

      HOS!!!  ¨Hedo gíynas  POS¨ my father used to say. He left Erzeroum Sanasarian high school at age 17  with gold  medal for Istanbul. He wrote  in Armenian French and old turkish. He lived  there 30 yrs and was in intellectual circles. He told  us kids  never to use word  HOS, instead  "aysdegh" or "asdegh" likewise "ayndegh" or  "andegh".

      Hos  is a very popular  loosely used   word  in most circles and unfortunately found  its way into Western Armenian litterature. It should be avoided. In Armenia and Iran mainly, when this  word  is used  by Western Armenian  compatriots, it is taken as an unnecessary "masnig" tail or particle.

  2. Ոճը

    Ոճեր կան գրական, ոճեր կան Բանաստեղծական, ոճեր կան Քաղաքական, եւ նոյնիսկ երաժշտական. եւ ոճը յատուկ է իւրաքանչիւր անձի: Կարելի չէ մարդը ձեւավորել ոճի մը մէջ, բացի դերասանէ մը որ կը մարմնաւորէ անձ մը իր դերին մէջ:

    Վստահաբար Ինտրան եւ Յակոբ Օշականը պիտի չկարենային իրենց ոճը փոխել եւ մնացին, ինչպէս որ կը ճանչնանք զիրենք այսօր: Ինտրայէն անշուշտ շատ գրութիւններ չունինք այսօր. իր գրութիւնները գրեթէ փճացուած են Օսմանեան Ոստիկանութեան կողմէ.

    Բարեւ Պարոյր,

    Անշուշտ այս գրական մեր մեծերուն կողքին դուն ալ ունիս քու ոճդ: Ոճը անհատի մը նկարագիրը կը ներկայացնէ, որ շատ կարեւոր է հայ գրողի մը եւ մտաւորականի մը համար: Ոճը եթէ գրական է, հասկացողութեան չափին համաձայն իր ընթերցոները կ’ունենայ: Պայման չէ ընթերցող բոլոր հասարակութեան հասկնալի ըլլայ գրական ոճ մը:

    Իսկ, եթէ ներկայացուած նիւթ մը քաղաքական, քննադատական մըն է, այդ պարագային, այդ պէտք է ըլլայ պարզ եւ հասկնալի բոլոր հասարակութեան համար, եթէ կ’ուզենք մեր մտածումները, մտահոգութիւնները փոխանցել հասարակութեան որուն համար կը պայքարինք:

    Ինչպէս կը տեսնենք, յօդուածին գրութենէն մօտ 10 օր ետք 20 հոգի կարդացած են գրութիւնդ, մինչդեռ նիւթը ամբողջ հայութեան կը վերաբերի.

    Ամէնայնդէպս, սիրելի Պարոյր, միշտ եւ հետաքրքրութեամբ կը պասենք գրութիւններուդ: Պահէ Ոճըդ: Արեւմտահայութիւնը պէտք ունի իր արթուն մտաւորականներուն:

Comments are closed.

You May Also Like