Հայկական Երուսաղէմ, Այսօր եւ Վաղը

Դարաւոր Անցեալ  Եւ Վտանգուած Ապագայ

Հարցազրոյց Սաղիմահայ Գաղութի Ակնառու Ներկայացուցիչներէն Յակոբ Անդրէասեանին Հետ

Սագօ Արեան, Երուսաղէմ, Օգոստոս 2014

Խօսակիցս` Յակոբ Անդրէասեան, Երուսաղէմի գաղութի  ճանչցուած ազգայիններէն է: Ան երկար  տարիներ եղած է ՌԱԿ-ի  անդամ  եւ  վարած ՝ պատասխանատու բազմաթիւ  պաշտօններ, ինչպէս ՌԱԿ-ի Կեդրոնական Վարչութեան Ատենադպիր, ապա Փոխ-Ատենապետ։ Այժմ Երուսաղէմի Հայ Երիտասարդաց Միութեան Ատենապետն է։ Անդրէասեան, Զէյթունցի Տէր Կարապետ Աւագ Քահանայի (Զէյթունցի Կարապետ) որդին է, որ իր մօրենական կողմի մեծ հօրմէն ժառանգած է յախճապակեայ  սպասներու եւ զարդարանքներու պատրաստութիւնն ու առեւտուրը: Անդրէասեանի համար Արաբ-Իսրայէլեան բաւական բարդ հակամարտութեան ամէնէն յետին մանրամասնութիւնները իր առօրեայ  կեանքին  մաս կը կազմեն: Գիտէ Իսրայէլ պետութեան խնդիրները եւ կը հասկնայ Կազայի խնդիրներուն  ամէն խորքային հարցերը: Բայց ասոնցմէ անդին իր համար ամէնէն հիմնականը հայութեան առջեւ ցցուած հարցերներն են ու նոր մարտահրաւէրները: Այս առումով  ան կ'ըսէ. «Ինծի համար հարցերուն հիմնականը հայութեան ակնոցով նայիլն է: Եթէ տուեալ խնդրին մէջ մեր ժողովուրդին օգուտ կայ, ապա ես այդ խնդրին կրողն եմ:» Անոր համար նաեւ կարեւորագոյն հիմնահարց է Երուսաղէմի հայութեան այսօրուան իրավիճակը, որ իր կարծիքով այսօր մոռցուած է հայութեան կողմէ:

Դարաւոր Անցեալ  Եւ Վտանգուած Ապագայ

Հարցազրոյց Սաղիմահայ Գաղութի Ակնառու Ներկայացուցիչներէն Յակոբ Անդրէասեանին Հետ

Սագօ Արեան, Երուսաղէմ, Օգոստոս 2014

Խօսակիցս` Յակոբ Անդրէասեան, Երուսաղէմի գաղութի  ճանչցուած ազգայիններէն է: Ան երկար  տարիներ եղած է ՌԱԿ-ի  անդամ  եւ  վարած ՝ պատասխանատու բազմաթիւ  պաշտօններ, ինչպէս ՌԱԿ-ի Կեդրոնական Վարչութեան Ատենադպիր, ապա Փոխ-Ատենապետ։ Այժմ Երուսաղէմի Հայ Երիտասարդաց Միութեան Ատենապետն է։ Անդրէասեան, Զէյթունցի Տէր Կարապետ Աւագ Քահանայի (Զէյթունցի Կարապետ) որդին է, որ իր մօրենական կողմի մեծ հօրմէն ժառանգած է յախճապակեայ  սպասներու եւ զարդարանքներու պատրաստութիւնն ու առեւտուրը: Անդրէասեանի համար Արաբ-Իսրայէլեան բաւական բարդ հակամարտութեան ամէնէն յետին մանրամասնութիւնները իր առօրեայ  կեանքին  մաս կը կազմեն: Գիտէ Իսրայէլ պետութեան խնդիրները եւ կը հասկնայ Կազայի խնդիրներուն  ամէն խորքային հարցերը: Բայց ասոնցմէ անդին իր համար ամէնէն հիմնականը հայութեան առջեւ ցցուած հարցերներն են ու նոր մարտահրաւէրները: Այս առումով  ան կ'ըսէ. «Ինծի համար հարցերուն հիմնականը հայութեան ակնոցով նայիլն է: Եթէ տուեալ խնդրին մէջ մեր ժողովուրդին օգուտ կայ, ապա ես այդ խնդրին կրողն եմ:» Անոր համար նաեւ կարեւորագոյն հիմնահարց է Երուսաղէմի հայութեան այսօրուան իրավիճակը, որ իր կարծիքով այսօր մոռցուած է հայութեան կողմէ:

Կազայի վերջին պատերազմին, «Համաս»ի մօտեցումներուն, Իսրայէլի  վարած քաղաքականութեան, ինչպէս նաեւ Երուսաղէմի հայկական կալուածներու կարեւորագոյն խնդրին մասին զրուցեցի Յակոբ Անդրէասեանին հետ: Ահաւասիկ մեր զրոյցը: 

– Պրն. Անդրէասեան, կ'ենթադրեմ, որ  այս 10-րդ պատերզամն է, որուն ականատես կ'ըլլաք: Ինչպէ՞ս կը գնահատէք ընդահուր իրավիճակը:

Այսօր ընթացող պատերազմը բոլորովին տարբեր է նախորդ տարիներուն տեղի ունեցած պատերազմներէն: Այն իմաստով, որ պատերազմը տեղի կ'ունենայ Իսրայէլի եւ Իսլամական խալիֆայութեան տենչացող եւ  Պաղեստինեան Կազա շրջանին վրայ տիրապետութիւն հաստատած «Համաս»ի զինուորական թեւին միջեւ: «Համաս» նոյնիսկ չէ հետաքրքրուած Պաղեստինով այլ ան մաս կը կազմէ ծայրայեղ Իսլամական ընդհանուր ծրագրի մը, որուն սահմանները  կ'երկարին մինչեւ Իրաք եւ Սուրիա:

Տեղեկութիւններ կան, որ «Համաս» մեծ ճնշումներ կը կիրարկէ Կազայի ժողովուրդին  վրայ:Որքանով ճիշդ   է այս տեղեկութիւնը:

Այո՛,  այդպէս է: Կրօնական որեւէ իշխանութիւն բնակաբանաբար ճնշուածութիւն պիտի ստեղծէ տուեալ հատուածի մը մէջ:  Ու այս խօսքը կը վերաբերի  նաեւ Կազային: Հոն իշխանութիւնը կրօնական է եւ այդ մէկը բնականաբար ճնշուածութիւն կը ստեղծէ:

Երէկ  Իսրայէլի նախկին նախագահ Շիմոն Փէրէս յայտարարութիւն մը կատարելով ըսած է, որ   Արաբական աշխարհը  այլեւս նեցուկ չի կանգնիր «Համաս»ին: Ի՞նչքանով  ճիշդ է այս խօսքը:

Մասամբ ճիշդ է, որովհետեւ Արաբական պետութիւնները բոլորն ալ լուրջ տագնապներ կ'ապրին: Կարծեմ լաւ գիտէք, որ Իրաք եւ Սուրիա  ինչ պայմաններու տակ են:  Իսկ  մնացեալ բոլոր պետութիւնները, մինչեւ  Հիւսիսային Ափրիէկէի Արաբական պետութիւնները, յայտնուած են շատ թոյլ վիճակներու մէջ:  Արաբներու մեծամասնութիւնը նպատակայարմար կը տեսնէ, որ «Համաս»ի զինուորական ուժը ջլատուի:

Իսկ ի՞նչ կարելի է ըսել Իսրայէլի մասին։

Իսրայէլի վիճակը նոյնպէս նախանձելի չէ: Նաթանիահույի կառավարութիւնը այսօր լուրջ տագնապի առջեւ է այն իմաստով որ, անոր դէմ ցցուած թշնամին բոլորովին այլ որակի թշնամի մըն է :

Կրնա՞ք քիչ մը   մանրամասնել:

Իրավիճակը բացատրելու համար այստեղ պիտի ուզէի մէջբերել Իսրայէլի պաշտպանութեան յայտնի նախարարներէն՝ Մոշէ Տայանի խօսքը, երբ ան առիթով մը ըսած է. «Վախցէ՛ք  այն ատեն, երբ Արաբը մեռնիլ կը սորվի»։

Այսի՞նքն։

Գիտէ՞ք, այսօրուան Պաղեստինցին, որ կը ճակատի Իսրայէլի դէմ, տարբեր է անցեալի Արաբէն: Բոլորդ կը հետեւիք զանգուածային լրատուութեան (մէտիային) ու կը տեսնէք, որ  անչափահաս երեխաներ փողոց իջած են պայքարելու համար: Օրինակ, օրեր առաջ ցոյց տուին 8-9 տարեկան երեխայ մը, որ կը պոռար    Իսրայէլացի զինուորի մը վրայ՝ հարց տալով՝ «ո՞վ  ես դուն եւ ինչի՞ վստահելով կը պոռաս վրաս»: Պատկերացուցէք,  երբ 1967-ին Իսրայէլեան բանակը Արաբական շրջաններ մուտք կը գործէր անոնք  (Արաբները.- Ս.Ա.) Իսրայէլացի զինուորին անունը լսելով դող կ'ապրէին: Սակայն այսօր իրավիճակը բոլորովին փոխուած է: Արաբը  իր աչքերուն առած է մահը եւ ինք իրեն հարց կու տայ ի՞նչ տարբերութիւն, եթէ  այսօր  մեռնի կամ  վաղը: Արաբին համար այսօր կարեւորագոյնը իր պայքարի շարունակութիւնն  է:

Քաղաքական գետնի վրայ  ի՞նչպէս կը գնահատէք Իսրայէլի վիճակը

Իսրայէլի  տագնապը նաեւ քաղաքական հիմք ունի որովհետեւ այսօր ան չունի անցեալի առաջնորդները: Այսօր  Իսրայէլը ղեկավարող անձնաւորութիւնները անցեալի  ուժականութիւնը չունին: Մօտիկ  անցեալին  Իսրայէլի  համար  կարեւոր  ազդեցութիւն ունեցած ղեկավարներ ինչպիսին  էին ՝ Մոշէ Տայանը,  Կոլտա Մայիրը,  Մէնահիմ Պէկինը եւ  Պէն Կորիոնը, որոնք չկան այսօր:  Սիոնիզմը  ինքը լուրջ տագնապի առջեւ է եւ այդ տագնապը բոլոր գետիններու վրայ երեւելի է:  Այս բոլոր պատճառները թուելէ ետք պէտք է ըսել,   որ Իսրայէլ նախանձելի վիճակ մը չունի հակառակ անոր որ միջազգային հարթակին վրայ  անուրանալի է, որ Իսրայէլեան լոպիները շատ մեծ տնտեսական, ապահովական, ընկերային եւ քաղաքական  ազդեցութեան գօտիներ ունին:

 Կազայի այս պատերազմին առընթեր եւ հակառակ  ընթացող բանակցութիւններուն տակաւին դժուար է ըսել, որ շրջանը հաւանական հրադադարով մը ամբողջական խաղաղութեան հանգրուան մը պիտի մտնէ: Ի՞նչպէս կը գնահատէք  իրավիճակը մանաւանդոր վարչապետ Նաթանիահու յայտարարած էթէ ի գին ամէն ինչի  Իսրայէլեան  բանակը  հիմնովին պիտի  քանդէ Կազայի գետնային անցքերը

Տեսէ՛ք, Իսրայէլեան բանակին համար գերխնդիրը Կազան գրաւելը չէ:  Այլ Կազայի գետնային անցքերուն  քանդումը: Նկատի առէք նաեւ, որ Կազան գրաւելու համար Իսրայէլեան բանակը կրնայ մի քանի հազար զոհ տալ բան մը, որուն պատրաստ չէ ո՛չ  կառավարութիւնը եւ ո՛չ ալ ժողովուրդը:  Ու հակառակ անոր, որ Իսրայէլ մեծ թիւով բանակային զօրքեր կուտակեց, Կազան  ցամաքային գրաւման չենթարկեց:

Այսինքն  Իսրայէլ պիտի կարողանա՞յ  գետնային  անցքերը  քանդել:

Կ'ենթադրեմ այո, պիտի կարողանայ: Նկատի պէտք է առնէք նաեւ Եգիպտոսի կեցուածքը, որ  նոյնպէս   համամիտ է, որ «Համաս»ի համար կարեւորագոյն  խաղաքարտի վերածուած  նկուղները  քանդուին:  

Ինչպէ՞ս կը բնութագրէք Իրանի Իսլամական հանրապետութեան կողմէ Իսրայէլի հասցէին հնչեցուած   սպառնալիքները:

Ես  լուրջի չեմ առներ այդ սպառնալիքները:   Իսրայէլի համար աւելի հեշտ է կռուիլ կանոնաւոր բանակի մը դէմ քան կէրիլլայական խումբերու եւ միլիցներու դէմ: Իսրայէլ  կրնայ  մինչեւ ծայր երթալ ու նոյնիսկ հարուածել Իրանեան դիրքեր:  Ան  նոյնիսկ  պատրաստ է անսպասելի ու ծայրայեղ քայլերու դիմելով ամբողջ շրջանը «այրել»:

Այս վերջին պատերազմին  Արեւմտեան մամուլը եւ յատկապէս իսրայէլամէտ  տարբեր աղբիւրներ յաճախ կը խօսին այն մասին, որ «Համաս» Կազայի խաղաղ բնակչութիւնը որպէս մարդկային վահան կը գործածէ (Human Shields): Ի՞նչքանով ճիշդ են այս տեղեկութիւնները:

Նոր չէ այս մեթոտը. նոյն մեթոտը կը գործածէին իսրայէլացի ղեկավարներ: Օրինակ 1940-ականներուն  իսրայէլեան բանակի ատաղձը կազմող «Էթցէլ»  եւ «Հականա»  ջոկատները  այդ ձեւը կը կիրարկէին:  Այս առումով քանի մը օր առաջ նկատեցի, որ պաղեստինցի զինեալներ իսրայէլեան տարածքներու  ուղղութեամբ հրթիռներ կ'արձակէին ու անոնց մօտ կանգնած էր կրօնաւոր մը եւ մի քանի երախաներ: Իրօք, ի՞նչ գործ ունին այդ անմեղ երախաները հոն: Այս ի՞նչ կը նշանակէ: Յետոյ կը խօսուի, որ Կազայի տակ գետնափոր  երկրորդ Կազա  մը  գոյութիւն   ունի: Եթէ այդպէս է, ապա ի՞նչու «Համաս»  իր ժողովուրդը  այդ  ապահով տեղերը չառաջնորդեց: Կամ ինչպէս ընդունիլ մզկիթները զինապահեստանոցի վերածելն ու նոյնիսկ   անոնց (մզկիթներու- Ս.Ա.) մէջ գետնային անցքեր բանալը:  Զարմանալի չեն այս բոլորը, որովհետեւ «Համաս»ին համար գետնային անցքերը որպէս տնտեսական գործօն կը ծառայեն: Մինչեւ վերջերս կը խօսուէր, որ անցքերը աւելի քան 15.000 ամերիկեան տոլարով կը վաճառուէին ու անցքերու  «առեւտուրը» կը կատարուէր միայն «Համաս»ի կողմէ: Այսօր Կազայի մէջ դէպի Եգիպտոս բացուած  1300 գետնային անցքեր կան ու այդ անցքերուն շնորհիւ «Համաս» զէնք փոխադրելէ զատ նաեւ  առեւտրական  գործառքներ կը կատարէ: Գաղտնիք ալ չէ, որ «Համաս»ի ղեկավարները նիւթական մեծ եկամուտներ կ'ապահովեն այդ անցքերուն միջոցով  մանաւանդ որ Կազան  տարիներէ ի վեր տնտեսական լուրջ պաշարման տակ է:

Կարելի՞ է քիչ մը Հայկական Երուսաղէմի մասին խօսիլ:   

Երուսաղէմի հայերուն համար  շատ կարեւոր է, որ հայութեան բոլոր հատուածները մօտէն հետեւին այն շրջաններուն իրավիճակին, ուր մեր ժողովուրդը տագնապահար է: Այսինքն դրական կը գնահատենք   հայութեան հետաքրքրութիւնը Հալէպի, Քեսապի, Դամասկոսի կամ այլ շրջաններու հանդէպ, ուր մեր ժողովուրդը ամէնօրեայ մահու եւ կենաց պայքար կը մղէ: Այդ համայնքներուն վիշտը նաեւ մեզի կը տագնապեցնէ: Բայց պէտք չէ մոռնալ, որ 1930-ականներէն սկսեալ Երուսաղէմի հայութիւնը կ'ապրի բաւական լարուած ու վտանգաւոր  կացութիւններու մէջ: Հիմա, երբ արդէն պետականութիւն ունինք, ժամանակը չ՞է որ մեր պատասխանատու մարմինները լրջագոյնս մօտենան Երուսաղէմի հայութեան: Գաղտնիք չէ, որ մեր ակնկալութիւնները նիւթական չեն, այլ մենք կարիքն ունինք բարոյական  եւ քաղաքական նեցուկի: Մեր կացութիւնը այսօր  բաւական ծանր է: Կ'ապրինք անապահով վիճակներու մէջ  ու չմոռնանք որ,  Երուսաղէմի դիրքը ոչ միայն հայութեան, այլ ամբողջ աշխարհին համար կարեւորագոյն նշանակութիւն ունի: Հայութիւնը կանգնած է երկու հզօր  եկեղեցական  աշխարհներու միջեւ ու մենք որպէս  ամէնէն հին համայնքներէն մին համահաւասար իրաւունքներ ունինք Կաթողիկէ եւ Յոյն Ուղղափառ  դարաւոր  եկեղեցիներուն հետ:

Ձեր խօսքէն արդեօ՞ք պէտք է հասկնալ, որ  Սաղիմահայութեան ապագան վտանգուած է:           

Բնականաբար  կան վտանգներ մանաւանդ, որ  Կազայի մէջ տեղի ունեցած դէպքերուն հետեւանքով ամբողջ երկրին մէջ սուր լարուածութիւն կը տիրէ: Եւ այս առումով մենք կը փորձենք միշտ զգոյշ ըլլալ մեր շրջագայութիւններուն մէջ: Սակայն մեզի համար աւելի լուրջ սպառնալիք  է կալուածներու հարցը:

Կարելի է՞ մանրամասնութիւններ տալ։

Օրինակ, մենք   հսկայական կալուածներ ունինք Երուսաղէմի մէջ (խօսակիցս բնականաբար նկատի ունի  Երուսաղէմի Հայոց Պատրիարքութեան  հովանաւորութեան տակ  եղած կալուածները.- Ս.Ա.)  եւ հայութեան թիւի նօսրացումով  այդ կալուածներու վիճակը  կրնայ վտանգի մատնուիլ: Պէտք է նաեւ նկատի առնել, որ  մեր մօտ համայնքային որեւէ վէճի պարագային Իսրայէլի կառավարութիւնը նեցուկ կը կանգնի  Յունական պատրիարքութեան պարզ անոր համար, որ անոր կարեւորագոյն կառոյցները կառուցուած են Յունաց Պատրիարքութեան հողերուն վրայ: Օրինակ Իսրայէլի Քնէսէթը (Խորհրդարան- Ս.Ա), ինչպէս նաեւ Երուսաղէմի, գլխաւոր թանգարանն ու տասնեակ այլ կարեւոր կառոյցներ եւ կառավարական շէնքեր կառուցուած  են Յունաց Պատրիարքութեան կալուածներուն վրայ: Իսրայէլի համար կարեւորագոյն  խնդիր է այդ հողերուն տիրանալը եւ ատոր համար Իսրայէլի կառավարութիւնները միշտ  դրական  մօտեցում ունին  Յոյներուն հանդէպ: Գալով յունական կողմին,  անոնք որեւէ ատեն եւ իրենց պատրիարքին կողմէ եղած  անակնկալ եւ անսպասելի ստորագրութեամբ մը կրնան այդ հողերը զիջիլ: Այս է ընդհանուր պատկերը  այսօր ու այս առումով Հայաստանի իշխանութիւնները եւ ամբողջ սփիւռքը պէտք է ուշադիր աչքերով  նային Երուսաղէմի հայոց կալուածներու խնդրին: Մի՛ զարմանաք եթէ օր մը յոյները Իսրայէլի կառավարութենէն  պահանջեն հայերը հեռացնել  իրենց շրջաններէն  եւ ատոր դիմաց  իրենք իրենց կալուածները Իսրայէլին տրամադրեն: Ի՞նչ  պիտի ըլլայ  մեր վիճակը այդ ատեն: Ասոր համար է,  որ կ'ըսեմ  թէ  մենք վտանգուած  ենք: Բայց ցաւօք ես  մօտեցման  լրջութիւն չեմ տեսներ  հայկական պատասխանատու մարմիններուն մօտ: Ու զարմանալի  է, որ երբ անոնցմէ շատեր Երուսաղէմ կ'այցելեն կը հիանան, կը զարմանան, կը հպարտանան  ու այդ հպարտութիւնը հոս Երուսաղէմի մէջ ձգելով կը հեռանան …  Այս է  հիմնական մտահոգութիւնս:

 

 

You May Also Like