Մասնակի “Համահայկական”ներէն Առաջ Եւ Ետք

Պարոյր Աղպաշեան, Պէյրութ, 18 Օգոստոս 2010

Հայաստանի Գ. Հանրապետութեան կայացումէն ասդին, ՙհամահայկական՚ հասկացողութիւնը, իր զանազան դրսեւորումներով ու տարատեսակ բովանդակութիւններով, դարձաւ նոր անկախ Հայաստանի գործընթացներէն մէկը, յատկապէս հայրենիքսփիւռք յարաբերութիւնները ամրացնելու, զարգացնելու ու հունաւորելու տեսակէտէն:

Պարոյր Աղպաշեան, Պէյրութ, 18 Օգոստոս 2010

Հայաստանի Գ. Հանրապետութեան կայացումէն ասդին, ՙհամահայկական՚ հասկացողութիւնը, իր զանազան դրսեւորումներով ու տարատեսակ բովանդակութիւններով, դարձաւ նոր անկախ Հայաստանի գործընթացներէն մէկը, յատկապէս հայրենիքսփիւռք յարաբերութիւնները ամրացնելու, զարգացնելու ու հունաւորելու տեսակէտէն:

Խորհրդաժողովները, գիտաժողովները, համագումարները, համաժողովները, բոլորն ալ ՙհամահայկական՚ պիտակին տակ, եղան գերազանցապէս ՙժամանց՚ի հաւաքներ ու հանդիպումներ, ծանօթացումի ու մօտեցումի կարգերով, լաւագոյն բացատրութեամբ՝ հայրենասիրական զեղուն զգացումներով, առաւելագոյն արդիւնաւէտութեամբ՝ զբօսաշրջիկական շահաբեր գործարքներով:
 
Օգտակար էին թէ՞ լաւ ատոնք, ուրիշ հարց, սակայն, ո՞ւր մնացին ՙհամահայկական՚ կարգախօսներով ճամբայ ելած այդ մէկտեղումները, բացի ճառախօսական, ամբոխավարական ու բեմադրական ելոյթներէն, ուր խօսքերէն անդին ուրիշ ոչինչ մնաց:
 
Հաւատալու համար այդ տխուր իրականութեան, կը բաւէ բանալ ատոնց ՙարխիւ՚ները, որոնք կը յիշեցնեն ուռուցիկթռուցիկ ելոյթներու պայթուցիկփուչիկներու ամբողջ հոսք մը:
 
Եթէ ճիշդ չեն վերոյիշեալ թուումները կամ ոմանց համար ՙծանր՚ կը նկատուին, ապա, փորձ թող կատարուի այդ ՙհամահայկական՚ներուն գործնական գնահատումը ճշդել. ի՞նչ օգտաշատ հետեւանքներ ունեցան, ի՞նչ կառուցողական դերի մէջ գտնուեցան, ի՞նչ դրական ազդեցութիւն գործեցին, իրենց գիտական, մասնագիտական եւ արհեստավարժական առումներով, անշուշտ, օգուտ հայութեան:
 
Հայաստանսփիւռք յարաբերութիւնները, եթէ պիտի հիմնուին անբեկանելի, այլեւ զարգացող եւ արդիւնաւորուող ազդակներու վրայ, ապա, կարելի չէ զանոնք պահել իենց սովորամոլական, աւանդապաշտական եւ սոսկական արժեչափերով:
 
ՙՀամահայկական՚ները եթէ պիտի ըլլան ՙհնգամեայ փլան՚ի հասկացողութեամբ, ատոնք ոչինչով կը նպաստեն հայրենիքսփիւռք մերձեցումներու նորմալացման, համակարգման ու ներդաշնակման, անցողակի կամ ժամանակաւոր եղելոյթներով ու կատարումներով:
 
Վերջին հաշուով, պէտք է համոզուիլ (ու համոզել), թէ Հայաստանի մէջ կազմակերպուած որեւէ ՙհամահայկական՚ ձեռնարկութիւն ու տնօրինութիւն, չի կրնար յաջողութեան հասնիլ զբօսաշրջիկական տրամադրութեամբ, խնամիական կարգով, խաթերական կապով ու պարագայական կարգադրութեամբ:
 
Նման մթնոլորտէ մը ի՞նչ կ՝ակնկալուի, եթէ ոչ ՙֆոլքլորիկ՚ ներկայութիւն եւ արտայայտութիւն, իւրաքանչիւր ՙհամահայկական՚է մը ետք հրապարակ նետելով յայտարարութիւն մը, բանաձեւ մը, որ շուտով դատապարտուած է գզրոցներու մէջ տեղաւորուելու:
 
Սխա՞լ են ասոնք:
 
Ի հարկէ՝ ոչ:
 
Հակաճառութիւն եթէ կայ այս մասին, առանց զգացականմակերեսային զեղումներէ, անհրաժեշտ են շօշափելի փաստեր ու խօսուն ապացոյցեր, հիմնուած կայացող, շարունակուող ու հեռանկարող տուեալներու վրայ:
 
Բայց, ինչպէ՞ս կարելի է չհամաձայնիլ այս չոր իրականութեան, երբ՝

Երկար շարանները ՙհամահայկական՚ներու հազի՜ւ յաջողած են իրենց առաքելութեան մէջ, հազի՜ւ կրցած են իրենց նախատեսութիւնները արդարացնել, հազի՜ւ իրենց շարունակականութիւնը ապահոված:
 
ՙՀամահայկական՚ները եղած են ՙփլան՚ կատարելու դիտաւորութեամբ կամ յաջորդականութեամբ, յաճախ ՙպիւրոկրատ՚ական կարգուսարքով եւ երբեմն ալ ծառայելու եսերու կամ իւրայիններու:
 
ՙՀամահայկական՚ները կայացած են առանց գործնական հետեւանքներու, յաջորդական ծրագրաւորումներու, որոնց նկատմամբ կարելի՞ է տածել վստահութեան մթնոլորտ ու պատրաստակամութիւն:
 
Հայաստանսփիւռք երեք խորհրդաժողովները լաւագոյն ցուցանիշը չե՞ն որ անոնք անցան ՙձայն բարբառոյ՚ի սահմաններէն, առանց հնչուն եւ յուսադրիչ հետեւանքներու, հակառակ զանոնք նախագահող՝ յատենի ՀՀ արտաքին գործոց նախարար Վարդան Օսկանեանի շռնդալից ու զրնգալից խոստումներուն:
 
Ուրեմն, ի՞նչ:
 
Կը նշանակէր թէ բան մը կար, որ, առնուազն, ճիշդ չէր, պէտք էր սրբագրուէր, բայց մնաց նոյն տափակ հորիզոնականին վրայ, գրեթէ նոյն հիւանդութենէն տառապեցնելով մնացած պուճուր թէ մե՜նծ ՙհամահայկական՚ները:
 
Անցնող մէկ տարուան ընթացքին (եւ մինչեւ օրս), բազմաբղէտ ՙհամահայկական՚ներ եւս կայացան, որոնք սակայն ինչո՞վ տարբերեցան կամ նմանեցան նախորդներուն: Ատոնք կը մնան մեծ հարցական մը:
 
Հայաստանի Գրողներու Միութեան Համագումարը, որ այսպէս թէ այնպէս ՙհամահայկական՚ կը նկատուի, քանի սփիւռքահայ գրողներ եւս կը հրաւիրուին ու կը մասնակցին անոր, արդեօ՞ք կրցաւ դառնալ իր մօտիկ անցեալի հարուստ ժառանգութեանժառանգորդը, թէ՞ մնաց իր ՙհերթականութեան ու հպանցիկութեան՚ ոլորտին մէջ:
 
Այն ինչ որ կարդացինք ու լսեցինք, պէ՞տք է յուսադրէ, պէ՞տք է գոհացնէ, պէ՞տք է զգաստացնէ:
 
ՙՀամահայկական՚ներու համագումարներու կայացումը, Ծաղկաձորեան հրաշագեղութեամբ, հանգստաւէտութեամբ ու յարմարաւէտութեամբ, հոյակա՜պ է, բայց ատո՞նք են հետապնդուածն ու պահանջուածը (ականջը խօսի այն գրողներու հատուածներուն, որոնք միայն օդով, ջուրով, քիչիկ մը սոխով ու հացիկով սնանուեցան, բայց ամբողջ գրականութիւն մը հասցուցին ու մտաւորականութիւն մը կերտեցին):
 
Շուրջ երկու տարուան կեանք ունեցող ՀՀ Սփիւռքի նախարարութիւնը, քառասմբակ թափով կը կազմակերպէ ՙհամահայկական՚ներ, մրցանիշներ կոտրելու արագութեամբ:
 
Նախարարուհիին տինամիզմն ու աքթիւիզմը հրաշալի են, ոմանց համար ալ նախանձելի, բայց, մեծ աշուղը ըսած է. ՙքիչ մը կամա՜ց, կէօզալ՚:
 
Մենք մեզի իրաւունք կու տանք այսպէս արտայայտուելու, որովհետեւ Հրանոյշ Յակոբեանը, բացառիկ կարողութիւններով եւ անգին եռանդով օժտուած պետական այրուհի մըն է: Պէտք չէ իր այդ ունակութիւնները արագօրէնսպառէ:
 
Անշուշտ, երբ այս նշումներն ու դիտարկումները կը կատարուին, մեր խօսքը չի վերաբերիր երիտասարդական, մարզական, սկաուտական կամ արուեստագործական ՙհամահայկական՚ներուն, որոնք բացարձակ անհրաժեշտութիւն են, այլ՝ անոնք որոնք կ՝իյնան զուտ ակադեմական, մասնագիտական, արհեստավարժական հասարակական բարձրագոյն ծիրերէն ներս:
 
Այս բոլորէն կ՝առաջանայ բո՛ւն հարցադրումը.
 
Հայաստան կրնա՞յ իսկական ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ խորհրդաժողով մը կազմակերպել, ուր ազգային հիմնահարցերով լուսարձակի տակ առնուին ու մարտահրաւէրները ճշդուին, որոնցմէ ետք գործի լծուին:
 
Եթէ այո՛, լաւ սկիզբ մը կրնայ ըլլալ (թէեւ երկա՜ր ճանապարհով), եթէ ո՛չ, ապա, ՙհամահայկական՚ները կրնան նմանիլ երկարաշունչ ՙմորֆին՚ներու…:
 
դէպ, Տարագիր հայութիւնը կամ սփիւռքահայութիւնը, եթէ մինչեւ հիմա չէ կրցած իր ՙՀամահայկական Քոնկրէս՚ը ստեղծել, այս ալ ուրիշ եւ յաւելեալ մղձաւանջ մը չէ՞: Այս մասին ալ՝ օրին🙂
 
Բայց ի՞նչ է եւ ո՞րն է մեր ուզածը:
You May Also Like