Ողբ Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ Վրայ

Ոսկան Մխիթարեան, Լոս Անճելըս, 20 Յուլիս 2013

«Կ՛ողբամ քեզ հայոց աշխարհ, կ՛ողբամ քեզ, բոլոր հիւսիսային ազգերու մէջ վեհագոյնդ, որովհետեւ վերացան թագաւորդ ու քահանադ, խորհրդականդ ու ուսանողդ, վրդովուեցաւ խաղաղութիւնը, արմատացաւ անկարգութիւնը, խախտեցաւ ուղղափառութիւնը, հիմնաւորուեցաւ տգիտութեամբ չարափառութիւնը» (Խորենացի)          

Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ շուրջ եւ անոր ներքին կեանքին մէջ կատարուող աննախադէպ պատահարները, ինչպէս նաեւ Եկեղեցւոյ ու հայ հոգեւորականութեան հանդէպ ունեցած բծախնդրութիւնս ու նախանձախնդրութիւնս  կը ստիպեն զիս անգամ մը եւս լրջօրէն անդրադառնալու այնքան յոյժ կարեւոր՝ Հայց. Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան հրատապ հարցին:

Ոսկան Մխիթարեան, Լոս Անճելըս, 20 Յուլիս 2013

«Կ՛ողբամ քեզ հայոց աշխարհ, կ՛ողբամ քեզ, բոլոր հիւսիսային ազգերու մէջ վեհագոյնդ, որովհետեւ վերացան թագաւորդ ու քահանադ, խորհրդականդ ու ուսանողդ, վրդովուեցաւ խաղաղութիւնը, արմատացաւ անկարգութիւնը, խախտեցաւ ուղղափառութիւնը, հիմնաւորուեցաւ տգիտութեամբ չարափառութիւնը» (Խորենացի)          

Հայաստանեայց Եկեղեցւոյ շուրջ եւ անոր ներքին կեանքին մէջ կատարուող աննախադէպ պատահարները, ինչպէս նաեւ Եկեղեցւոյ ու հայ հոգեւորականութեան հանդէպ ունեցած բծախնդրութիւնս ու նախանձախնդրութիւնս  կը ստիպեն զիս անգամ մը եւս լրջօրէն անդրադառնալու այնքան յոյժ կարեւոր՝ Հայց. Եկեղեցւոյ բարեկարգութեան հրատապ հարցին:

Որքա՜ն աժմէական է տասնեօթ դարեր առաջ Խորենացի Պատմիչին գծած տխուր նկարագրականը հայ կրօնաւորներու մասին. «կրօնաւորները կեղծաւոր, ցուցամոլ, սնափառ, պատուամոլ՝ քան թէ աստուածասէր: Վիճակաւորները հպարտ, դատարկապորտ, դատարկախօս, ծոյլ, գիտութիւններն ու վարդապետական գրուածքները ատող, առեւտուր եւ կատակերգութիւններ սիրող»:  Կրնա՞նք անտարբեր մնալ, երբ ամէն օր, ամէն ժամ նոր նիւթ մը կայ համացանցի վրայ, մեր հոգեւորականութեան կեանքն ու վարկը շօշափող՝ ամօթալի բայց եւ յուզիչ երեւոյթներու մասին. «Ինչպէ՞ս դիմանամ այս ցաւերուն եւ ինչպէ՞ս ամրապնդեմ միտքս ու լեզուս» (Խորենացի): Անկասկած ՈՉ:

Եկեղեցին այսօր իր հոգեւորականներով եւ աշխարհական ղեկավար դասով, յանուն հայ ժողովուրդի միասնական գործակցութեան, պարտաւոր է եւ հրամայական, որ այս եկեղեցական տագնապները դիմագրաւէ, եւ կանոնական սահմաններու մէջ պահպանելով հանդերձ աւանդութիւնները՝ արդիական ժամանակակից միջոցներով ու նոր լոյսի տակ անյապաղ հանրութեան ներկայացնէ տրամաբանական լուծումներ:  Երկխօսութեան պակասը մեզ հասցուցած է անդունդի եզրին, եւ եթէ այսպէս շարունակուի՝ Եկեղեցին տակաւ առ տակաւ, եւ ի վերջոյ ամբողջութեամբ, կը կորսնցնէ իր հեղինակութիւնն ու ազդեցութիւնը մեր հասարակական կեանքի մէջ:  Թէեւ ոմանք պիտի պնդեն անշուշտ, որ այդ հեղինակութիւնը վաղո՜ւց կորսուած է արդէն:

Երջանկայիշատակ Վազգէն Կաթողիկոսէն ետք, եւ մանաւանդ վերջին տասներկու տարիներուն, Մայր Աթոռը կ՛ապրի տարօրինակ եւ անկաշկանդ «եռուզեռի» մէջ: Այն ակնածանքն ու յարգանքը, թէկուզ ծպտեալ եւ ծածկեալ, զոր հայ ժողովուրդը կ՛արտայայտէր հակառակ համայնավարական խիստ ռեժիմի հսկողութեան,  չկան այսօր՝ ազատ անկախ հայրենիքի երկնքի տակ: Հիասթափուած  է ժողովուրդը, եւ ո՛չ թէ միայն յարգանք կամ ակնածանք չունի, այլ բացայայտօրէն արհամարհանք ունի իր Եկեղեցւոյ եւ հոգեւորականութեան նկատմամբ: Այս իրողութեան մեծագոյն վկաներն են մամուլին մէջ լոյս տեսնող խայտաբղէտ յօդուածները, գրուած՝ մեր դարաւոր Եկեղեցւոյ, անոր գահակալներուն, եւ եպիսկոպոսաց դասէն մինչեւ ամենափոքր համեստ եկեղեցականի մասին (Տե՛ս Կճոյանը հերքում է ամեն ինչ):

Ին՞չ պատահեցաւ յանկարծ, որ այս հսկայական գահավիժումը տեղի ունեցաւ, եւ հայ ժողովուրդին հաւատքը խախտեցաւ մասնաւորաբար հանդէպ իր հոգեւորականներուն, որոնք Ս. Սեղանին առջեւ ուխտած են ծառայել Աստուծոյ եւ իրենց ժողովուրդին: Տեղին չէ այստեղ մանրամասնօրէն անդրադառնալ այն ժողովրդական խօսակցութիւններուն, որոնցմէ ոմանք նոյնիսկ մամուլի մէջ եւս տեղ գտած են (ամուսնացած է. կին եւ երեխաներ ունի. գողական շրջապատի մէջ է. հարուստ է. «Բենթլի» կը քշէ. առեւտուրով կը զբաղի. կալուածային շահարկումներու մէջ է. միլիոնաւոր տոլարներ արժող տան մէջ կը բնակի. եկեղեցականի ոչ-վայել կեանք կը վարէ, — եւ նմանօրինակ արտայայտութիւններ, որոնք տհաճ են եւ ուղղակի սրտխառնուք  կը պատճառեն): Բայց եւ այնպէս, հարցը շա՜տ աւելի խորունկ է եւ անմիջական արմատական լուծումի կը կարօտի:

Անոնցմէ առաջինը, հոգեւորականաց կենցաղն է, որուն մասին յաճախ մանրամասնութիւններով կը կարդանք մամուլի մէջ, կը ցաւինք ու կ՛անցնինք: Ասկէ առաջ առիթը ունեցած ենք մամուլի ճամբով բազմիցս արտայայտուելու այս մասին, եւ սակայն այնքան ատեն որ գործնական քայլ մը չենք առներ լուծելու այս թնճուկը՝ կը մնանք  ժողովուրդի խօսակցութեան մայր էջին վրայ, ինչպէս նաեւ անոնց ծաղրանքի առարկան: 

Ընդհանրապէս երբ կենցաղի մասին կը խօսինք, կարծէք թէ կ՛ակնարկենք կուսակրօնութեան մասին: Այս է ժողովրդային ընդհանուր հասկացողութիւնը։ Կուսակրօնութեան գլխաւոր ջատագովը եղած է Պօղոս Առաքեալ եւ սակայն անոր տուած պատճառաբանութիւնները հիմնաւոր չեն կրնար ըլլալ այսօր, երբ մարդկութեան ընկերային պայմանները ամբողջովին փոխուած են եւ աշխարհագրական հեռաւորութիւններն ալ ջնջուած, իսկ կնոջ ներկայութիւնը իր ամուսնոյն կեանքին մէջ ունեցած է աւելի դրական ներդրում՝ իր մասնակցութեամբ անոր հոգեմտաւոր աշխատանքներուն մէջ, քան ժխտական:

Կուսակրօնութեան հարցը վարդապետական ըլլալէ առաջ եւ աւելի՝ կարգապահական է: Կուսակրօնութեան մուտքը Հայց. Եկեղեցիէն ներս՝ ժողովական կանոններու սեղմումներուն ենթարկած է զանոնք, եւ արգիլած՝ անոնց պաշտօնավարութիւնը թեմերէ ներս։ Անշուշտ հասկնալի է թէ նման արգելքի դրութիւն մը կուսակրօններու վերաբերմամբ կարելի պիտի չըլլայ շարունակել, նկատի ունենալով որ ընկերային բարքերու թուլացումը, բարեկեցիկ տուներու ազգակցութիւնը կուսակրօն վանականներու հետ, եւ մանաւանդ ամուսնացեալ եկեղեցականներու կրթական անկեալ վիճակը պիտի  դիւրացնէին կուսակրօններուն վազքը դէպի քաղաքներ եւ դէպի թեմական պաշտօններու բարձրացում։

Ահաւասիկ այս նորաստեղծ կացութիւնը որուն ականատես վկաներն ենք,–այսինքն կուսակրօնութեան վանական կեանքէն հեռացումն ու քաղաքներուն մէջ մուտքը,– պատճառ դարձաւ որ ամբողջութեամբ անտեսուի ամուսնացեալ քահանաներուն զարգացման կարեւորութիւնը (բացառութիւնները միշտ յարգելի), որու հետեւանքով ամուսնացեալ քահանայութեան շարքերը ստուարացան մեծաւ մասամբ անուս, անմշակ, բարոյական արժանիքէ ու նկարագրէ զուրկ կարգ մը մարդոցմով — ժամկոչներով, իրենց արհեստներուն մէջ ձախողած, սնանկացած, կոչումէ զուրկ անհատներով, որոնք քահանայութիւնը նկատեցին որպէս նոր ասպարէզ՝ ապահով կենցաղ մը ունենալու համար։ Եւ այս բոլորին տխուր արդիւնքը  եղաւ այն՝ որ կուսակրօններ, հակառակ եկեղեցական կանոններու, մենատէրերը դառնան եկեղեցական բարձրագոյն աստիճաններուն եւ պաշտօններուն։

Այնքան ատեն որ Հայց. Եկեղեցին կը շարունակէ եկեղեցական դասակարգի այս երկուութիւնը, որքան ատեն որ եկեղեցական բարձրագոյն պաշտօններն ու աստիճանները (եպիսկոպոսութիւն, պատրիարքութիւն, կաթողիկոսութիւն) վեղարաւոր կուսակրօնութեան առանձնաշնորհումը կը շարունակեն ըլլալ, Եկեղեցին պիտի չկարենայ տոկալ 21րդ դարու մարտահրաւէրներուն եւ պիտի չկարենայ մատակարարել իր ժողովրդին հոգեմտաւոր կարիքները։

Դժբախտաբար, վերջին հարիւրամեակին, չգտնուեցաւ հոգեւոր հեղինակութիւն մը (Եպիսկոպոսական Ժողով, Գերագոյն Խորհուրդ, Ազգային Ընդհանուր Ժողով — իրենց բոլոր յարակից մարմիններով), որ գործադրէր Շահապիվանի Ժողովին 14-րդ կանոնը, որ կը հրամայէ «կարգալոյծ ընել եպիսկոպոսը, երէցը կամ սարկաւագը, որ կին կը պահէ»։ Վերջին յիսուն  տարիներուն, մեր միաբանական կեանքի տարիներու ընթացքին,– անկէ ներս եւ դուրս, — եւ անկէ ետք ալ, տեսած ենք եւ կը տեսնենք կուսակրօններ բոլոր նուիրապետական Աթոռներէ ներս, որոնք անպատկառ շնականութեամբ գլխէ հանած են իրենց բարեկամներուն եւ պաշտօնեաներուն կիները, պատճառ դարձած են ընտանեկան քայքայումի, ուրիշներ՝  մանկապիղծ եղած են, չհաշուած այս բոլորէն վեր ու անդին, եւ աւելի սարսափելին՝ միասեռականները,– ըլլան անոնք արուամոլ թէ՛ իգացեալ։

Այստեղ դարձեալ կը վկայակոչեմ 1920ական թուականներուն Բենիկ Վարդապետի՝ «Իմ պատասխանը բոլոր զրպարտիչներին» խորագրով հրապարակած նամակ-յօդուածը, ուր կ՛արտայայտուի այսպէս. «Տասն եւ հինգ տարի է ամուսնացած եմ անթաքչելի կերպով. ընտանիքով ապրել եմ նաեւ Էջմիածնի վանքի մէջ, ուր ապրում էին եւ ապրում են իրենց ամուսինների հետ Ներսէս Արքեպիսկոպոս Խիւդավէրտեանը, Ադամ Վարդապետը, Եղիշէ Վարդապետը, Գէորգ Վարդապետ Չէօրէքճեանը, Դանիէլ վարդապետը, եւ Հայրապետներից եւ ո՛չ մէկը չպահանջեց, որ անոնք բաժնուին իրենց ամուսիններից։ Այժմու Վեհափառը (Գէորգ Ե.) երբ հրաւիրեց Գէորգ Եպիսկոպոսին վարդապետանալ, վերջինս ազնուութիւն ունեցաւ նախապէս յայտնելու, թէ կին ունի: Իսկ այս հանգամանքը Կաթողիկոսը արգելք չհամարեց, որ նա վարդապետանայ, եպիսկոպոսանայ, արքեպիսկոպոսանայ, առաջնորդ դառնայ։  Սակայն նոյն Կաթողիկոսը պաշտօնական թղթով 1919 թուին հրամայեց վանական անառակներին, որ երեք օրուայ ընթացքում աղախիններին եւ մանկահասակ տղայ ծառաներին հեռացնեն վանքից.»:     

Ահաւասիկ ախտաբոյր իրականութիւնը որ կը տիրէր Ամենայն Հայոց Հայրապետութեան աթոռանիստ Ս. Էջմիածնի վանքին մէջ։ Բենիկ Վարդապետին յօդուածը պարզապէս ցոյց կու տայ որ հայութեան հոգեւոր կեդրոնը, Էջմիածինը՝ դարձած էր ապականութեան բոյն մը։ Արդեօք տարբե՞ր է պատկերը այսօր…:

Այս բոլորը մեզի ցոյց կու տան որ կուսակրօնութիւնը ժամանակավրէպ իրողութիւն մըն է, եւ բոլոր անոնք որոնք կը տապլտկին այդ կեանքին մէջ՝ կ՛ապրին իսկական ինքնախաբէութեամբ։  Կուսակրօնութիւնը որպէս պարտադիր կենցաղ  պահպանել ու շարունակել՝ կը նշանակէ քաջալերել շնութիւնն ու պոռնկութիւնը, կը նշանակէ կրօնապէս վաւերացնել եւ հովանաւորել անբարոյականները, ուստի եւ ուրանալ ամուսնութեան սրբութիւնը եւ ստորադասել զայն ապօրէն յարաբերութեան եւ կամ կենակցութեան։

Մարդկայնօրէն անհնարին է պայքարիլ մարմնական-բնախօսական կարիքներուն դէմ։ Բնութեան օրէնքը անտեղիտալի է եւ միշտ յաղթական ամենազօրաւոր կամքին դէմ։ Հետեւաբար, երբ Եկեղեցւոյ արգելիչ կանոնները չեն կրնար յաղթել բնութեան օրէնքին, կուսակրօններուն օրինաւոր ամուսնութիւն կնքելն արգիլելով՝ քաջալերած կ՛ըլլանք անոնց մեղապարտ եւ ապօրէն կենակցութիւնը։  Այս բոլորը քաջաբար գիտնալով, անհրաժեշտ է բարեփոխել տարաբախտօրէն շնութեան համազօր դարձած կուսակրօն կենցաղը, եւ ազատ թողուլ բոլոր փափաքողները՝ օրինաւոր ամուսնութիւն կնքելու, իսկ կամաւոր կուսակրօններուն թելադրել եւ պարտադրել որ ապրին աղօթանուէր վանական կեանք մը, եթէ իսկապէս կ՛ուզենք պահպանել եւ պարտադրել Աւետարանին բարոյականը, եթէ կ՛ուզենք պահպանել ամուսնութեան սրբութիւնն ու ընտանեկան պարկեշտութիւնը եւ ունենալ իրենց կոչումին գիտակից եւ մտքով ու նկարագրով հաւասարակշիռ եկեղեցականներ։ Չմոռնանք անգամ մը եւս շեշտելու, որ Աստուծոյ գործին նուիրուած ծառայական կեանքը՝ անպայմանօրէն չէ՛ կապուած կուսակրօն կենցաղի հետ։ Կը յուսանք եւ կը մաղթենք որ այս տարուան Սեպտեմբեր ամսուն տեղի ունենալիք Եպիսկոպոսական Ժողովը լրջութեամբ կը մօտենայ այս հարցին, արմատական լուծում մը գտնելով:

Երկրորդ.- Փաստուած իրողութիւն է որ մեր նուիրապետական Մայր Աթոռ Ս. Էջմիածինը հոգեւոր եւ նուիրապետական իր դերին մէջ ձախողած է այն պատճառով որ արտաքին ու ներքին քաղաքական միջամտութիւններ եւ հետամտութիւններ թոյլ չեն տար որ Եկեղեցին առողջ գործունէութիւն ունենայ եկեղեցական-ազգային կեանքին մէջ, ինչ որ իր առաքելութեան կորիզը կը կազմէ: Հայաստանեայց Առաքելական եկեղեցին պէտք է զերծ մնայ քաղաքական եւ շուկայական-առեւտրական որեւէ գունաւորումէ, հակառակ պարագային ան կը դառնայ հաւաքական խաթարումի եւ այլասերումի թատերաբեմ:

Այս իրողութեան լաւագոյն փաստը վերջերս յայտնաբերեց Ամենայն Հայոց Հայրապետութիւնը իր անսանձ գործունէութեամբ: Նուիրապետական աթոռի վրայ բազմող հովուապետը, թէեւ ի պաշտօնէ կը նախագահէ մեր ազգային ժողովներուն, բայց եւ այնպէս պարտաւոր է գործել Սահմանադրութեան տրամադրութեանց համաձայն եւ ոչ ըստ կամս:  Չկայ ոեւէ անհատ հեղինակութիւն, որ ինքզինք աւելի բարձր կը նկատէ կամ կրնայ նկատել քան օրէնքը. «Ո՞վ կրնայ հաւատալ, որ Աստուած մէկ անձի միայն պիտի ուզէ տալ արդար դատելու այդ իրաւունք-իշխանութիւնը»: Եւ սակայն հակառակ այս մեծ ճշմարտութեան մեր նուիրապետական Մայր Աթոռի վրայ բազմած հովուապետը կը յանդգնի անտեսել եւ ոտնակոխել օրէնքի տարրական պարտաւորութիւնները: Ահա այս բոլոր անկանոնութեանց որպէս հետեւանք կը հանդիպինք անարդար եւ անբնական կարգազրկումներու, որոնք միայն կը նսեմացնեն փայլը հազարամեայ Հայ Եկեղեցւոյ եւ զայն կը վերածեն շուկայական առեւտրական հաշիւներու:

Եկեղեցին անկասկած՝ ունենալով օրէնսդրական իրաւունք, ունի նաեւ օրէնքները գործադրելու իրաւունք՝ յանցաւորներու եւ զանցառուներու նկատմամբ: Բայց իւրանքանչիւր յանցանք պէտք է քննուի, պարզուի, ապացուցուի ու ապա ենթարկուի դատապարտութեան։ Սակայն այդպէս չեն պարագաները այսօր, որովհետեւ մեր նուիրապետական Մայր Աթոռէ ներս դէմ յանդիման կու գանք կամապաշտութեան եւ քինախնդրութեան, որոնք մեզ կը յուզեն եւ շփոթի մատնելէ ետք պոռթկում կը յառաջացնեն իր Եկեղեցիով լրջօրէն մտահոգ իւրանքանչիւր հայու մօտ։ Այս պարագային, լուռ մնալը ո՛չ թէ անտարբերութիւն է, այլ մեղսակցութիւն, որովհետեւ իւրանքանչիւր հայ, որպէս մէկ մասնիկը Հայց. Եկեղեցիին, եւ նամանաւանդ իւրաքաքանչիւր եկեղեցական, –բաձրաստիճան թէ փոքրաւոր– կրկնակի բարոյական պարտաւորութիւնը ունի իր ձայնը լսելի դարձնելու, բողոքելու եւ զգաստութեան կոչ ուղղելու յանուն արդարութեան, ապա թէ ոչ Հայց. Եկեղեցին կը դառնայ բացարձակ կղերապետութիւն։

Յոյժ կարեւոր եւ հրամայական է որ անխախտ եւ անխոտոր  պահպանուին ժողովրդապետական կարգերը Հայց. Եկեղեցւոյ եւ ազգային-եկեղեցական կեանքին մէջ: Հայց. Եկեղեցւոյ գերիշխան հեղինակութիւնը, որ օրուան կաթողիկոսն է, պարտաւոր է յարգել սահմանադրական կարգերը, որովհետեւ ժողովրդավարական կարգերու անտեսումը արհամարհանք մըն է հայ ժողովուրդի նուիրական եւ անկապտելի իրաւունքներուն հանդէպ:

Երբ ժողովուրդի մը կեանքին մէջ կը պակսի օրէնքի տիրապետութիւնը, երբ հանրային կարծիք եւ ղեկավարներ ուս թօթուելով կ՛անցնին, սահմանազանցումները կը շարունակուին աւելի շեշտակի կերպով եւ կը դառնանք անղեկավար խուժան հասարակութիւն մը:

Այսօր՝ բոլոր ժամանակներէ աւելի, մեր ժողովուրդի առօրեայ կեանքէն բխող հրատապ հարցերը բազմաթիւ են եւ կը սպասեն արդար լուծումի: Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ մէջ հոգեւոր իշխանութիւնը եկեղեցականութիւնն է եւ սակայն վարչական-ժողովական կեանքի մէջ՝ կաթողիկոսներ, պատրիարքներ եւ առաջնորդներ գործադիր իշխանութիւնը կը ներկայացնեն եւ որեւէ օրէնսդրական յաւակնութիւն չեն կրնար ունենալ, եւ պէտք չէ ունենան, որովհետեւ օրէնքէ վեր ոչ մէկ իշխանութիւն գոյութիւն ունի եւ, դարձեալ, որեւէ հանգամանք պէտք չէ զիրենք մղէ ինքնիշխան դառնալու յանձնապաստանութեան, որուն վերջին զոհերէն է, Ֆրանսայի Թեմի Առաջնորդ Նորվան Արք. Զաքարեան:  Բոլոր անոնք, որոնք կը փափաքին աւելին իմանալ, թող կարդան Նորվան Սրբազանի զգայացունց հրաժարականի մասին:  

Նուիրապետական Աթոռներու գահակալներ, առաջնորդներ, կուսակրօն թէ ամուսնացեալ քահանայութիւն՝ հաշուետու են ազգին եւ անկէ ընտրուած ժողովներու: Որեւէ շեղում եւ օրինազանցութիւն անընդունելի է՝ ի՛նչ ձեւի չքմեղանքներ ալ յառաջ քշուին զանոնք արդարացնելու համար:

Երրորդ.- Անհասկնալի բայց իրաւ. սփիւռքեան թեմեր կարելի եղածին չափ կը փորձեն հեռու մնալ Մայր Աթոռի ոտնձգութիւններէն, որուն արձագանքը կը լսենք Ֆրանսայէն մինչեւ Անգլիա, Զուիցերիա, Պուլկարիա, Գանատա եւ այլուր: Մամուլի մէջ յաճախ կը կարդանք որ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ. Ներսիսեան կ՛ուզէ բոլոր թեմերու վրայ տեսնել իրեն հլու-հնազանդ ծառայող եկեղեցականներ, որոնք, թէկուզ անգիտակ սփիւռքեան կառոյցներուն եւ Արեւմտահայերէնի, պատրաստակամութիւնը ունին յաջողցնելու իր ծրագիրները, այլ խօսքով՝ ղեկավարելու սփիւռքեան թեմերու նիւթական միջոցները: Մեկնաբանութիւնը կը թողունք մեր ընթերցողներուն:

Չորրորդ.- Նոյնքան անհասկնալի է այն իրողութիւնը որ մեր երկու պատրիարքական Աթոռներն ալ ո'չ միայն կը փորձեն հեռու մնալ Մայր Աթոռէն, այլեւ սառն են իրենց յարաբերութիւնները Էջմիածնի հետ: Պոլսոյ պարտիրարք Մեսրոպ Արքեպիսկ. Մութաֆեանի  3 Նոյեմբեր  2000 թուակիր նամակը ուղղուած Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ. Կաթողիկոսին խօսուն եւ փաստացի վկայութիւնն է այդ ցուրտ յարաբերութեան: Նոյնպէս՝ Երուսաղէմի վերջին պատրիարքական ընտրութիւններու առիթով, միջամուխ ըլլալու անյաջող փորձերը Ամենայն Հայոց Հայրապետին՝ շատ հաշտ աչքով չէին դիտուած Երուսաղէմի զինուորեալ միաբանութեան կողմէ, ինչպէս կ՛արտայայտուին եւ կը վկայեն կարգ  մը ծանօթ միաբաններ:

Հինգերորդ.- Կիլիկիա-Էջմիածին փոխ-յարաբերութեանց հարցը եւս մասնաւոր կերպով օրակարգի նիւթ դարձաւ յընթացս Ազգային Ժողովին, որ տեղի ունեցաւ Անթիլիասի Մայրավանքին մէջ տարւոյս Յունիս 13-15-ի օրերու ընթացքին, ուր Արամ Ա. Կաթողիկոս յայտարարեց. «Կրկին անգամ վերահաստատուեցաւ մեր Ս. Աթոռին յանձնառութիւնը՝ եղբայրական ոգիով շարունակել գործակցութիւնը Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան հետ, ի խնդիր մեր եկեղեցւոյ ու ազգի ներքին միասնականութեան պահպանման»: Հաւատա՞նք կատարուած շրթնային ծառայութեան, որ ոչ մէկ ձեւով կը համապատասխանէ իրականութեան:  Ցեղասպանութեան 100-ամեակի նախօրեակին, բոլոր ժամանակներէ աւելի պարտաւոր ենք ցոյց տալ համերաշխութիւն եւ ներդաշնակութիւն՝ արդարօրէն համազգային ճիգերով պաշտպանելու եւ պահանջելու մեր արդար իրաւունքները:

Եւ վերջապէս, վերջին քսանամեակին, մեր հայրենիքին մէջ երեւան եկան նաեւ աղանդներ, որոնք փորձեցին եւ տակաւին կը փորձեն պղտոր ջուրի մէջ ձուկ որսալ, օգտուելով երկրին ռամկավարական արդի քաղաքական պայմաններէն։ Դժբախտաբար մեզի կը պակսի համարձակութիւնը, Ռուս Եկեղեցւոյ հեղինակութեան ցուցաբերած քաջութեան նմանողութեամբ,  ճակատաբաց յայտարարելու՝ թէ Հայաստանեայց Եկեղեցին բացարձակապէս կը մերժէ որեւէ ոտնձգութիւն եւ  քրիստոնէական մարդասիրական անուան տակ կատարուած որեւէ մոլորեցուցիչ հաւատորսութիւն՝ որոնք կը հեռացնեն հայը իր պապերու հաւատքէն եւ Հայ Եկեղեցւոյ բազմաչարչար խորանէն, ո՛ր կրօնական-մարդասիրական կազմակերպութեան անունով ալ կատարուած ըլլան անոնք։

Ապահովաբար, մեր կատարած ախտաճանաչումները կրնան հաճոյ չթուիլ ո՛չ եկեղեցական բաձրաստիճան իշխանութեանց, եւ ոչ՛ ալ տիտղոսաւոր, շքանաշանակիր ժողովականներու եւ ազգայիններու, որոնք սովոր են ուս թօթուել ու անցնիլ՝ այսպէս ալ կ՛ըլլայ, այնպէս ալ կ՛ըլլայ–ի հոգեբանութեամբ, գէշ մարդ չըլլալու ‘‘վարչագիտութեամբ’’։ Հայց. Եկեղեցին ամենէն ամուր կռուաններէն մէկն է ազգային մեր գոյութեան, եւ մեր ժողովրդական կարգերն են անոր ապառաժեայ խարիսխը։ Վա՜յ մեզի, եթէ զայն ըմբռնենք լոկ որպէս ծիսական արարողութեանց վայր:

Եթէ Հայց. Եկեղեցին չկարողանայ ինքզինք պատշաճեցնել մարդկային ազատ մտածումին եւ ըմբռնողութեան գաղափարին, պիտի չկարենայ խաղալ իր մեծ դերը մարդկային հոգեմտաւոր եւ ընկերային կեանքի բոլոր մակարդակներուն վրայ։

 

          

4 comments
  1. Church in Turmoil

    It may be fair to say that the article pertains more to the Armenian Apostolic Church seated in Echmiadzin. I am not sure of the Armenian Catholic Church, but the founders of the Armenian Evangelical church designate it as Hayasdaniants–Հայաստանեայց–as well. The Armenian Church, whether Apostolic,Catholic and Evangelical, continues to serve our nation well. It is some bad apple priests who tarnish it.

    Judging from the reports we read, the relations of the Armenian Apostolic Church in Echmiadzin and its subordinate churches is deteriorating. The seriousness of the issue does no call for debating celibacy in the church. His predecessor – Vazken I and Karekin I – celibate priests earned the esteem, if not outright the love of the Armenians worldwide.

    The reason for this deteriorating state of affairs within the Church seems to be the personality of the present Catholicos who, as reported from Armenia, cannot recite the Lord’s Prayer by heart. Catholicos Karekin II is the first Catholicos born and raised during the Soviet regime. More and more he appears to act much like a high-placed Communist Party boss.

  2. Voskan Articles

    I am tired of these articles by Voskan Mekhitarian, an ex-priest who has nothing better to do than attack the Armenian Church. This is from an individual who has reneged his vow and has sued an Armenian institution for personal financial gain.

    1. Tired of what?

      Dear Garo,

      Most of us are tired of something. Granted. Wouldn't it have been better if you pointed out of what you are tired of in Voskan's articles? Talk of the substance not the messenger. What does Voskan's personal life has to do with what he is telling. Please criticize what he says, refute them.

      Attacking a person speaks only about the author of that attack, not what he is targeting.

      1. Axe to Grind

        Nareg,

        It seems Voskan has an axe to grind against the Armenian Apostolic and Catholic Churches. I first came across his name when I read in Keghart.com a series of articles he had penned criticizing the abbot of the Mkhitarian Order. For a while I thought he was a high-placed Catholic lay official who had intimate knowledge of the Mkhitarian Order. It may be that his last name and photo in tuxedo and bow tie had reinforced that notion in me. It is later that I found that he is an ex-priest.

        Leaving a celibate order is a very personal decision. We, as well as he, should respect the decision. Yet he takes the liberty of listing the names of those who have left celibate priesthood in a false attempt to bolster his claim that there is no room for celibacy in the Armenian Church. He regards the servants of the Armenian Apostolic Church, who have upheld and continue to uphold celibacy, delusional. He maintains that celibacy encourages prostitution, fornication and an unnatural way of living.

        Vosgan conveniently disregards the tremendous burden a family places on a husband and a wife and the time the two need to devote to best nurture and educate their children before attempting to attend the needs of the many outside their nuclear family.

        Vosgan appears to have an extremely narrow view of the expected public role of wives when their husbands are leaders of men. That is why he expresses no opinion and has no vision on the expected visible roles of the wives and their impact on the Armenian Apostolic Church, should the latter advocate marriage for its celibate priests.

        He appears to have an extreme low opinion of the spouses of such men. He envisions their wives living in shadow, away from public. It appears from his arguments that he values the roles of their wives as legitimate outlets for their husband’s sexual urges. They would be relegated to attend to the needs of the family while their husbands are out there shepherding the flock.

        Vosgan's views are very narrow. Whatever the subject matter, he is there to proclaim the ills of celibacy and the need for reform in the Church, without ever mentioning the good they bring in spite of the difficulties they face. Yes, much like Garo says, it becomes tiresome to read the same words and see him brandishing the axe, whose handle he has carved, over again.
         

Comments are closed.

You May Also Like