Պուրճ Համուտ, Պուրճ Համուտ

Գրիգոր Գրաճեան, Պէյրութ, 4 Ապրիլ 2010

Անոր նեղլիկ թաղերուն մէջ ես: Կը քալես հպելով անծանօթ մարդոց: Կը նայիս վեր եւ երկինքէն հազիւ կտոր մը կրնաս տեսնել: Հոտառութեան եւ լսողութեան զգայարաններդ ահազանգ կը հնչեցնեն, սակայն ընդհանուրին մէջ ապահով կը զգաս: Չորս կողմերէն հայերէն հնչիւններ ներկադ եւ անցեալդ խառնելով կը ստեղծեն մտքիդ մէջ գունաւոր պատկերը Պուրճ Համուտի:

Կը յիշե՞ս երբ « ճէննէթ» կը ծախէինք դուն եւ ես ուրիշ հարիւրաւոր փոքրերու հետ, Պուրճ Համուտի փողոցները ման գալով, բոպիկ, անտեսուած, մի քանի «ղուրուշ» վաստկելու համար: Գիշերէն կը պատրաստէինք յաջորդ օրուան ծախուելիք «ապրանքը», բրգաձեւ թուղթերու մէջ լեցուած աղի մանր կուտերը, Պուրճ Համուտի 58-ի համբաւաւոր «ճէննէթ»ը:

Գրիգոր Գրաճեան, Պէյրութ, 4 Ապրիլ 2010

Անոր նեղլիկ թաղերուն մէջ ես: Կը քալես հպելով անծանօթ մարդոց: Կը նայիս վեր եւ երկինքէն հազիւ կտոր մը կրնաս տեսնել: Հոտառութեան եւ լսողութեան զգայարաններդ ահազանգ կը հնչեցնեն, սակայն ընդհանուրին մէջ ապահով կը զգաս: Չորս կողմերէն հայերէն հնչիւններ ներկադ եւ անցեալդ խառնելով կը ստեղծեն մտքիդ մէջ գունաւոր պատկերը Պուրճ Համուտի:

Կը յիշե՞ս երբ « ճէննէթ» կը ծախէինք դուն եւ ես ուրիշ հարիւրաւոր փոքրերու հետ, Պուրճ Համուտի փողոցները ման գալով, բոպիկ, անտեսուած, մի քանի «ղուրուշ» վաստկելու համար: Գիշերէն կը պատրաստէինք յաջորդ օրուան ծախուելիք «ապրանքը», բրգաձեւ թուղթերու մէջ լեցուած աղի մանր կուտերը, Պուրճ Համուտի 58-ի համբաւաւոր «ճէննէթ»ը:

Աւելի մեծ տղաք կը վաճառէին Սարգիս Սարգիսեանի « կատակներ»ը, փոքր պատկերազարդ գրքոյկներ, որոնք լոյս կը տեսնէին ամէն հինգշաբթի առաւօտ կանուխ: Անգործ պատանի չկար 58-ի ամառը, բոլորս ալ աշկերտներ էինք հնակարկատներու, սափրիչներու, ոսկերիչներու, ատաղձագործներու, «տէօքմէճի»ներու … քով: Համարձակ էինք եւ ինքնավստահ:

– Բարի լոյս, վարպետ, հայրիկս բարեւ ունի. աշկերտի պէտք ունի՞ս:

Անցան տարիներ եւ Լիբանանի կրկնուող տագնապներէն ամենէն լուրջը եկաւ խանգարելու մեր անդորրը: Նախ փորձեցինք «ոչ ոքի հետ, ոչ ոքի դէմ» խաղալ, երբեմն նոյնիսկ անջիղ հայու կերպարով մը, « էրմէն» ով մը, անարգել անցնիլ սահմանագծերը: Աւելի ուշ գտանք բանալի արտայայտութիւնը մեր անկողմնակալ կեցուածքին՝ որդեգրելով « դրական չէզոքութիւն»ը: Չհաւատացին մեզի, թէ հայերը այս անգամ որոշած էին միակամ ըլլալ ( վերջապէ’ս): Ուզեցին զէնքի ուժով պարտադրել իրենց կամքը : Իսկ մենք վերյիշեցինք մեր հին լոզունքը, «միայն զէնքով կայ հայոց փրկութիւն» ու պաշտպանեցինք մեր թաղերը, « հայկական թաղերը»:

Մոռցանք «հնչակ-դաշնակ» ը եւ պաշտպանեցինք մենք մեզ, հայութիւնը: Երկիրը տակն ու վրայ էր, սակայն մեզի համար յստակ էր ճամբան. հայկական միասնականութիւն եւ դրական չէզոքութիւն: Քաղաքը, Էշրէֆիէն, Մար Մըխաէլը, Հաճընը, Պուրճ Համուտէն՝ Նոր Մարաշը, Սիսը, Արագածը բոլորը մէկ էին մեզի համար: Խմոր թխեցինք եւ հաց եփեցինք ժողովուրդին համար: Ջուրի, հեռաձայնի, ելեկտրականութեան գիծերը նորոգեցինք: Կրակներուն մէջէն վիրաւորներ փոխադրեցինք հիւանդանոց: Իսկ ծանր ռմբակոծումէն ետք, փլատակները մաքրեցինք եւ նորոգեցինք Պուրճ Համուտը, դուն եւ ես:

Պէտք կա՞յ կրկնելու հինէն եկած յստակ պատգամը. « Երբ հայը միակամ եղած է, յաղթած է»:

Տարիներ ետք վերադարցած ես Պուրճ Համուտ: Հակառակ սուրացող ինքնաշարժներուն եւ մոթորսիքլեթներու վտանգին եւ աղմուկին, հոս ամէն բան հարազատ է քեզի: Աղտոտութեան կողքին կայ ջերմութիւն, աղմուկին կողքին կայ ծիծաղ, գարշահոտութեան կողքին կայ հանդուրժողութիւն: Հոս՝ հայ աշակերտներ, թաղի մը անկիւնը կեցած, կը մշակեն իրենց շաբաթավերջի ծրագիրը: Հայ օրիորդներ եւ տիկիններ կը վիճին հագուստի մը կամ կօշիկի մը մասին: Աշխատաւոր հայ տղաք կէսօրուայ դադարը առած, խմբովին կ՝ուղղուին Մանոյին «պաստրմայ»ի խանութը:

Նահրի կամուրջը անցնելով արդէն Պուրճ Համուտ ես, Արմենիա պողոտային վրայ: Ոսկերչատուներու ցուցափեղկերը կը շլացնեն քեզ: Կը թեքիս դէպի միջազգային համբաւ վայելող Արաքս պողոտան: Աչքերդ կը նկարահանեն վաճառատուներու ծանօթ անուններ՝ «Ֆէլէֆիլ Արաքս», « Սարօ », « Դեղարան Գեղարդ» … Սակայն հոն, քիչ մը առջեւ խճողում կայ : Հայ ոստիկանապետը՝ Տօնականը, բացատրութիւն կու տայ թէ Զատկուայ տօնին առթիւ Արաքս պողոտայի վրայ աւանդական հաւկթախաղ տեղի կ’ունենայ:

Մտքով կը վերադարնաս մօտ կէս դար ետեւ, երբ կեանքիդ տարիները կը համրուէին մատներուդ վրայ: Յարութեան տօնին առթիւ մաքուր հագած, մատիդ շուրջը օղակ կազմած երկար թելէ մը կախուած բուրդէ հիւսուած հաւկթամանը, մէջը սոխի կեղեւով ներկուած հաւկիթ մը բռնած ես: Կը շրջէիր թաղէ-թաղ, շահելով շատ մը հաւկիթներ, վերջաւորութեան վրայ տալու «հերոս» հաւկիթդ: Իսկ «գաթա-քահքէ»ի անուշ հոտը, որը կուգար մօտակայ փուռերէն, քեզ դիւթած կ՝առաջնորդէր տուն, մի քանի «քահքէ»ով, աւելի զօրաւոր հաւկիթով պարէնաւորուելու եւ դարձեալ նետուելու փողոց:

Կը բացուին մտքիդ դարակները մէկ առ մէկ եւ կը յիշէս հայերէնի ուսուցիչ՝ Նազարէթ Սէֆէրեանին խօսքերը:

– Տղաք, Զատկին այսպէս կ՝ըսեն. « Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց»:

– Իսկ դուք կը պատասխանէք. « Օրհնեալ է յարութիւնն ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ»:

 
You May Also Like
Read More

Հնչակեան կուսակցութեան կազմաւորումը եւ քսան կախաղաններու մասին անդրադարձը եւրոպական մամուլի ու դիւանագիտական թղթակցութեանց մէջ. Հեղինակ՝ Դոկտ. Աբէլ Քհնյ. Մանուկեան

Արամ Սեփեթճեան, Պէյրութ, 17 Մարտ 2020 Սոյն հատորին հեղինակը աստուածաբանութեան եւ փիլիսոփայութեան դոկտորի իր գիտական աստիճանով (1993), հայագիտական…
Read More