Փտածութեան քաղաքականութի՞ւն

Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան , Նիկոսիա, Յունուար 2020

«Ճանչնալ այն ամէնը, որ սխալ գործեր ես` ըլլայ այդ սովորական
կեանքին մէջ, ընտանիքիդ թէ բարեկամներու հանդէպ: Ճանաչումը ուժ է»:
ԱՐՄԷՆ ՍԱՐԳՍԵԱՆ
Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ

Փտածութեան հայերէն հոմանիշները կամ բացատրութիւններն են «նեխածութիւն»ը, նաեւ «անբարոյականութիւն»ը: Այս իմաստով` փտածութիւնը, պատմութեան ընթացքին եւ մինչեւ մեր օրերը, ստացած է ու տակաւին կը ստանայ տարբեր բովանդակութիւններ:

Եթէ ան մէկ կողմէ առնչուած է ղեկավարի կամ պետական կառոյցի անբարոյական վիճակներու հետ, երբ անոնք իրենց ունեցած հեղինակութիւնը կը գործածեն ապօրինի ձեւերով հարստութիւն դիզելու եւ մարդիկը կեղեքելու համար, միւս կողմէ առնչուած է իրենց տնօրինած լիազօրութիւնները սանձարձակ կերպով գործածելու եւ յօգուտ իրենց կիրառելու հետ:

Դոկտ. Հրայր Ճէպէճեան , Նիկոսիա, Յունուար 2020

«Ճանչնալ այն ամէնը, որ սխալ գործեր ես` ըլլայ այդ սովորական
կեանքին մէջ, ընտանիքիդ թէ բարեկամներու հանդէպ: Ճանաչումը ուժ է»:
ԱՐՄԷՆ ՍԱՐԳՍԵԱՆ
Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ

Փտածութեան հայերէն հոմանիշները կամ բացատրութիւններն են «նեխածութիւն»ը, նաեւ «անբարոյականութիւն»ը: Այս իմաստով` փտածութիւնը, պատմութեան ընթացքին եւ մինչեւ մեր օրերը, ստացած է ու տակաւին կը ստանայ տարբեր բովանդակութիւններ:

Եթէ ան մէկ կողմէ առնչուած է ղեկավարի կամ պետական կառոյցի անբարոյական վիճակներու հետ, երբ անոնք իրենց ունեցած հեղինակութիւնը կը գործածեն ապօրինի ձեւերով հարստութիւն դիզելու եւ մարդիկը կեղեքելու համար, միւս կողմէ առնչուած է իրենց տնօրինած լիազօրութիւնները սանձարձակ կերպով գործածելու եւ յօգուտ իրենց կիրառելու հետ:

Փտածութիւնը կ’ընդգրկէ քաղաքական ոլորտը, բայց եւ ան կը հարուածէ  կրթական, աշխատաւորական ու բանուորական տարբեր կառոյցները, ինչպէս նաեւ այլ մարզեր, հասնելով ընկերային ու կրօնական մարզերուն:

Կրօնական փտածութիւնը` իմա անբարոյականութիւնը, պատմութեան ընթացքին, իր տարբեր երեւոյթներուն ընդմէջէն, նաեւ ճամբայ հարթած է եկեղեցական բաժանումներու համար:

Այս դիտանկիւնէն մեկնելով, կրնանք հաստատել, որ փտածութիւնը իրական է եւ ան իր մէջ միայն նիւթական-տնտեսական կեղեքում չի բովանդակեր: Ան կ’ընդգրկէ նաեւ բարոյական ու ընկերային իրաւունքներու անտեսումը, մարդկային արժէքներու ոտնակոխումը, ցեղապաշտական ու ընկերային-դասակարգային խտրականութիւնն ու բաժանումը: Փտածութիւնը սկսած է մարդկային պատմութեան սկիզբէն ու մինչեւ օրս կը շարունակուի:

Արագ ակնարկ մը նետելով ներկայ աշխարհին վրայ, կարելի է տեսնել, թէ ո՜րքան թոհուբոհ կայ ամենուրեք. ամէն տեղէ կը լսուին բարւոք կենսամակարդակ, առողջ կենսոլորտ եւ ընկերային արդարութիւն պահանջող կոչեր ու բողոքներ:

Համաշխարհային հարթակի վրայ այս բոլորի լաւ ապացոյցներ են 2019-ի իրադարձութիւնները Հարաւային Ամերիկայէն մինչեւ Եւրոպա ու Ասիա, Միջին Արեւելք, ու վերջապէս` Լիբանան: Այս վերջինը դարձաւ ապրող վկայութիւն մը, թէ փտածութեան դէմ ժողովրդային ընդվզումը ոչ մէկ ղեկավար կը բացառէ: «Բոլո՛րը` այսինքն բոլո՛րը» կարգախօսը վերածուեցաւ փտածութեան դէմ ըմբոստութեան մեծ ալիքի:

Բայց յատկանշականն այն էր, որ լիբանանեան ձայնասփիւռի կայանի մը երիտասարդ խօսնակը տիրող կացութեան մասին կ’արտայայտուէր, թէ երկրին ընդհանուր քաղաքակրթութիւնը «Փտածութեան քաղաքակրթութիւն» է:

Փտածութեան քաղաքակրթութի՞ւն: Քաղաքակրթութիւնը, հոն ուր մարդկային կեանքերը կը բնորոշուին եւ կը կազմուի՞ն: Եւ այս` փտածութեան ընդմէջէ՞ն: 

Մայր Հայրենիքն ալ անպակաս չէր այս «ըմբոստութենէն»: Եթէ ըմբոստութեան եղանակը եղաւ «թաւշեայ», առանց մարդկային առճակատումի եւ զոհի, սակայն մնաց նոյն ընդվզումի բովանդակութեան մէջ՝ «Այսքան փտածութիւն բա՛-ւա՛-րա՛ր է»:

Սակայն փտածութիւնը ախտ է, յոռի վարք ու բարք, որ ուղղակի առնչուած է մարդկային ու հաւաքական, ինչպէս նաեւ ազգային-պետական բարոյագիտական ըմբռնումներուն, թէ ո՞ւր կը կայանայ նշեալ հաւաքականութեան-պետականութեան բարոյական չափանիշերու ռազմավարութիւնը` համընդհանուր դաստիարակութեան գործընթացին մէջ:

Երբ Պէյրութի հայկական վարժարաններու աշակերտ էինք, մեր կրթական ծրագրին մէջ կար «Ազգային կրթութիւն» առարկան` շաբաթական մէկ պահի դրութեամբ: Այդ օրերուն շատ չէինք ըմբռներ այդ դասապահին խորքային կարեւորութիւնը, սակայն այսօր` լիովին կը հասկնանք: Այդ դասապահին էր, որ մեզի կը սորվեցնէին, թէ ի՞նչ տեսակի քաղաքացի պէտք է ըլլայինք, ինչպիսի՞ յարաբերութիւն պէտք է ունենայինք մեր երկրին հանդէպ ու ի՞նչ ներդրում ունենայինք անոր պետականութեան ամրապնդման մէջ: Այս դասապահերուն մէջ կրօնական բարոյագիտութիւն չկար, բայց կար քաղաքացիական բարոյագիտութիւնը, որուն շնորհիւ, անհատը, անկախ իր կրօնքէն ու լեզուամշակութային ինքնութենէն, պիտի սորվէր բարոյական չափանիշներով օժտուած քաղաքացի ըլլալ:

Կ’արժէ նոյնինքն փտածութեան ընդհանրական բացատրութիւններուն ընդմէջէն նայիլ ու վերանայիլ աստուածաբանական ու Աստուածաշնչական ըմբռնումներուն: Այս առումով երբեք մտահան պէտք չէ ընել, թէ աստուածաբանութիւնն ու Աստուածաշունչը կը մտնեն մարդոց հաւաքական կեանքերուն մէջ, եւ ըսելիք ու կեցուածք ունին տիրող մտահոգութիւններուն նկատմամբ:

Աստուածաշունչին մէջ, փտածութիւնը մարդկային «մեղքի» ազդեցութիւններէն մէկն է, որ հետեւանք է մարդուն յանցագործութեան: Սկիզբէն Աստուած ստեղծեց երկինքն ու երկիրը, իմա` դրախտը, եւ մարդը ամէն նեղութենէ, հիւանդութենէ ու մահէն զերծ էր: Բայց Ադամն ու Եւան «անհնազանդ» եղան Աստուծոյ ու «մեղքը» մտաւ «աշխարհին» մէջ: Այս մեղքը վարակեց եւ հիւծեց Ադամն ու Եւան, ինչպէս նաեւ անոնց յաջորդած ամբողջ մարդկութիւնը: «Վասնզի ինչպէս մարդէ մը մեղքը աշխարհ մտաւ եւ այն մեղքէն` մահը, այնպէս բոլոր մարդոց վրայ տարածուեցաւ մահը, քանզի ամէնքն ալ մեղանչեցին» (Հռովմայեցիս 5:12): Աստուածաշունչին մէջ, փտածութիւնը բարոյական ու հոգեւոր «նեխածութիւն» եւ «անկում» է, որ կը բացատրուի ու կ’արտայայտուի Աստուծոյ նկատմամբ մարդուն «անհնազանդութեամբ»:

Այդ երեւոյթը կը շարունակուի: Նոյի ժամանակ փտածութիւնը շատ աւելի սաստկացած էր: «Եւ երկիրը Աստուծոյ առջեւ  ապականեցաւ եւ անիրաւութեամբ լեցուեցաւ: Աստուած  երկրին վրայ նայեցաւ եւ ահա ապականած էր, վասնզի երկրի վրայ ամէն մարմին իր ճամբան ապականեր էր» (Ծննդոց 6:11-12):

Այս իմաստով, փտածութիւնը ուղղակի առնչուած է մահուան հետ: Եթէ ոչ ֆիզիքապէս, բայց հոգեպէս: «Դուք յանցանքներու ու մեղքերու մէջ մեռած էիք» (Եփեսացիս 2:1): Եւ կը շարունակէին քալել նոյն ընթացքով. «Անոնց մէջ ժամանակին կը քալէիք այս աշխարհին բռնած ճամբովը, այս օդին իշխանութեան իշխանին ուզածին պէս» (Եփեսացիս 2:2):  

Բայց կան մխիթարութիւնը եւ փտածութենէ դուրս գալու ելքը: «Բայց Աստուած, որ մեծ է ողորմութիւններով, Իր առատ սիրովը, որով մեզ սիրեց, երբ յանցանքներու մէջ մեռած էինք, մեզ Քրիստոսին հետ կենդանացուց» (Եփեսացիս 2:4):

Այս առումով պիտք է հասկնալ, թէ ինչպէս փտածութեան ուժը կ’անշարժանայ, իմա` կը մեռնի, երբ Աստուծոյ ուժը ներմուծուի մեր կեանքերուն մէջ ու կեանք տայ մեզի:

Աստուծոյ ուժը Բարին է: Անոր ճամբան դժուար է, սակայն ան կեանք կը պարգեւէ: Փտածութեան ուժը չարն է: Անոր ճամբան դիւրին է, սակայն ան կեանքեր կը քանդէ…:

Երբ հարց տրուեցաւ Հայաստանի Հանրապետութեան նախագահ Արմէն Սարգսեանին, թէ ինչու՞ Թուրքիա տակաւին մինչեւ օրս Հայոց Ցեղասպանութիւնը չէ ճանչցած, ըսաւ.

«Ճանչնալ այն ամէնը որ սխալ գործեր ես` ըլլայ այդ սովորական կեանքին մէջ, ընտանիքիդ թէ բարեկամներու հանդէպ: Ճանաչումը ուժ է: Եթէ Թուրքիա ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, այդ իրականութիւնը ժողովրդավարական երկիր դառնալու ճամբան պիտի բանայ անոր առջեւ»:

Պէտք է չարը ճանչնալ եւ զայն ընդունիլ իբրեւ սխալ, ինչպէս նաեւ բարին ընկալել իբրեւ ուժ մը, որ կեանք կը պարգեւէ:

Ապահովութիւնը կամ խոստումը կը կայանայ այն իրողութեան մէջ, որ Աստուծոյ ուժը` Բարին, պիտի կարենայ յաղթել չարին, «վիշապին», որքան ալ դժուար ըլլայ անոր ճամբան: «Ուստի վար ձգուեցաւ մեծ վիշապը, այն առաջուան օձը, որ բանսարկու ու սատանայ կը կոչուի, որ ամբողջ աշխարհը մոլորեցուց…» (Յայտնութիւն Յովհաննու 12:9):

Հետեւաբար, քիչ մը ամէն տեղ, որոնց մէջ նաեւ Լիբանան, տակաւին ոտքի կանգնած են անոնք, որոնք կ’ուզեն «վար ձգել վիշապը», իմա` չարը, փտածութիւնը, որովհետեւ անոնք կը ցանկան ունենալ Բարին` կեանք պարգեւողը:

Բարին կերտելու համար մենք պէտք ունինք քաղաքակրթութեան մը, որ փտած չէ: Այլ քաղաքակրթութիւն մը, որ Բարին է ու կեանք կը պարգեւէ:

Բարին կերտելու ճամբան դժուար է: Բայց այդ ճամբան մեզ կը զօրացնէ: Զօրութիւն մը, որուն միջոցաւ կրնանք ըսել. «Ո՛Չ փտածութեան քաղաքակրթութեան»: 

You May Also Like