Լինելու թէ չլինելու մասին մտորումներ

Արեգ Եափուճեան, Սիտնի, Աւստրալիա, 11 Մայիս 2022

25 Ապրիլ 2021 թ.:

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինեան իր հրաժարականը ներկայացուց և արտահերթ ընտրութիւն յայտարարեց երկիրը ներքին տագնապէ դուրս բերելու: Ընտրողներու 53.91 տոկոս ձայներու մեծամասնութեամբ շահելէ ետք, վերադարձաւ իշխանութեան:

25 Ապրիլ 2022 թ.:

Ընդդիմադիր ուժերը, որոնք խորհրդարան վերադարձած էին, դարձեալ կ’որոշեն փողոցային անհնազանդութեան «ակցիա»ներու դիմել, որպէսզի Նիկոլ Փաշինեան դարձեալ իր հրաժարականը ներկայացնէ, ըստ իրենց՝ փրկելու համար Հայաստանը և Արցախը:

Ընդդիմադիր ուժերը կը պատճառաբանեն թէ Փաշինեան, իր վերջին զեկուցումներուն ընթացքին Արցախի իրաւունքներու նշաձոշի մասին արտայայտութիւնն է, որ զիրենք մղեց այս քայլին …

Ակնյայտ է որ Ռուսաստան երթալով աւելի ու աւելի կը մեկուսանայ: Ան կարծէք Արևմուտքի կողմէ լարուած Ուքրանիոյ ծուղակին մէջ ինկած, օրէ օր նոր կորուստներ կրելով և նոր պատժամիջոցներու ենթարկուելով, յարմար առիթի մը կը սպասէ որպէսզի սեւերես դուրս չգայ այս կոպտօրէն սխալ հաշուարկուած արկածախնդրութենէն:

Արևմուտքը միւս կողմէ, ա՛լ աւելի ճնշումներ կը բանեցնէ Ռուսաստանի վրայ և կը փորձէ զայն ամբողջ Կովկասէն դուրս շպրտել: ԱՄՆը այլևս չի հանդուրժեր որ տկարացած Ռուսաստանը Կովկասի բանալիները իր քովը պահէ:

Հայաստանի իշխանութիւնները այլևս կա’մ այս կողմ պէտք է շարժին կամ ալ այն կողմ: Միայն երկու տարբերակ կայ Հայաստանի համար՝ արևելք կամ արևմուտք:

Առաջին տարբերակի համաձայն, Հայաստան կը շարունակէ հաւատարիմ մնալ Ռուսաստանի հետ հաստատած դարաւոր կապերուն, յուսալով որ Ռուսաստան եւս իբրեւ ռազմավարական դաշնակից, միշտ պաշտպան պիտի կանգնի և նեցուկ կենայ թէ՛ զինամթերքով և թէ՛ «խաղաղապահ» ուժերով:

Վերջին երկու տարուայ փորձառութիւնը դժբախտաբար այլ պատկեր մը կը ներկայացնէ: Արցախի 44-օրեայ պատերազմին ընթացքին, ինչպէս միշտ, Ռուսաստան որեւէ  գործնական քայլ մը չառաւ որ շուտով հրադադար պարտադրէ: Նոյնիսկ, պատերազմէն ետք հակառակ իր վերջին վայրկեանին հովանաւորած Նոյեմբեր 9-ի յայտարարութեան, Ատրպէյճան մինչեւ օրս կը շարունակէ Հայաստանի և Արցախի նոր հողատարածքներ հատել և ռմբակոծել սահմանային կէտէր՝ ի տես ռուսական խաղաղապահ ուժերուն: Աւելին՝ Ատրպէյճան կ’անտեսէ բոլոր միջազգային օրէնքները և հարիւրէ աւելի հայ ռազմագերիներ պատանդ կը պահէ սակառկութեան առարկայ դարձնելու նպատակով:

Եռակողմ յայտարարութեան կառչելով սակայն, Հայաստան կրնայ վտանգաւոր կացութեան մէջ մտնել: Այս եռակողմ յայտարարութիւնը Ռուսաստանի առիթ կու տայ որ ԱՄՆը և Ֆրանսան, իբրեւ ԵԱՀԿ Մինսկի կազմալուծուած խումբի համանախագահներ, դուրս մղէ Կովկասէն, և Ատրպէյճանի հետ նստելով լուծումներ պարտադրել, որոնք կրնան մեծ վտանգ հանդիսանալ Հայաստանի պետականութեան:

Ատրպէյճան Զանգեզուրը միշտ իր սեփականութիւնը նկատած է այն օրերէն ի վեր, երբ Անդրկովկասեան Սէյմը լուծուեցաւ և թուրքերուն ստիպման տակ կազմուեցաւ Անդրկովկասի երեք անկախ հանրապետութիւնները: Եւ այսպէս յարմար առիթը կը ստեղծուի որ Արցախի դիմաց, որ այժմ ռուս խաղաղապահ ուժերուն հսկողութեան տակ կը գտնուի, ստանայ Զանգեզուրը և ի վերջոյ կապ հաստատէ Նախիջևանի և եղբայրական Թուրքիոյ հետ:

Հայաստան նոյնպէս կը ստանայ իր ցանկացած Արցախը, և երկուքը միասին իրենց միակ «փրկութեան» լուծում կը մնայ միանալ  Ռուսաստանի ծրագրած միութենական պետութեան և միանգամընդմիշտ ՀՀ-ն եւ Արցախը կ’անցնին պատմութեան գիրքերուն իբրև երբեմնի գոյութիւն ունեցող հայկական պետականութիւն:

Երկրորդ տարբերակի համաձայն, Հայաստան կը սկսի կամաց կամաց ձերբազատուիլ Ռուսաստանի հետ իր պարտաւորութիւններէն և որոնել արեւմտեան կողմնաշխարհի նոր դաշնակիցներ՝ յանձինս ԱՄՆի և ԵՄի: Սակայն ի՞նչ ծրագիրներ ունի Արևմուտքը Հայաստանի համար:

ԱՄՆը ներկայիս ամէն կերպ կը քաջալերէ Թուրքիան և Հայաստանը որ իրենց միջեւ դիւանագիտական կապեր հաստատեն: Արդէն մի քանի «առանց նախապայմաններու» հանդիպումներ տեղի ունեցան երկու կողմերուն միջև, սակայն մինչև օրս ապարդիւն: Եթէ Թուրքիա իսկապէս անկեղծ է, սահմանները շատոնց կը բացուէին: Սակայն, ընդհակառակը, ան նախապայմաններ առաջ կը քաշէ որ Ատրպէյճանի շահերուն կը նպաստէ և այսպէսով բանակցութիւնները կ’երկարաձգէ:

Հայաստան 44-օրեայ պատերազմէն ետք միակողմանի որոշումով թրքական ապրանքի ներմուծումն արգիլեց և ապա վերացուց այդ արգելքը իբրև բարի կամքի դրսեւորում: Միւս կողմէ, մինչև օրս Թուրքիա առանց որեւէ բացատրութեան, հայկական FLYONE ARMENIA  ընկերութեանը չ’արտօներ որ իր օդային տարածքով դէպի եւրոպական երկրներ չուերթներ իրականացնէ:

Նոյնպէս երկրորդ տարբերակի համաձայն, վերջերս մեծ թափ ստացած են «Պարսից Ծոց-Սև Ծով» միջազգային փոխադրամիջոցային միջանցքի ծրագիրը: Այս ծրագրին համաձայն Հնդկաստանէն, որ ի միջի այլոց պիտի դառնայ Չինաստանի դէմ հաւասարակշռող ոյժ, անցնելով Իրանէն, Հայաստանէն և Վրաստանէն, պիտի աշխուժացնեն Ասիոյ և Եւրոպայի միջեւ առևտրական կապերը: Այսպիսով Հայաստանին դարձնելով տնտեսական և քաղաքական կշիռ ունեցող ոյժ, հնարաւորութիւն տալով ապահովելու Սիւնիքը և պահպանելու Հայաստանի պետականութիւնը:

Ինչպէս կը տեսնուի, այս ծրագիրը կը շրջանցէ Թուրքիոյ և Ատրպէյճանի, մեծ վնասներ պատճառելով նաև Ռուսիոյ: Այս եռեակէն որևէ մէկը, առանձին կամ միասին, կրնան շատ դիւիրութեամբ լարուածութիւն ստեղծել և ռազմական գործողութիւններու անցնիլ Հայաստանի դէմ՝ կասեցնելու զայն դէպի արեւմտեան տարբերակին հետևելու: Յատկանշական է, որ ԱՄՆի արտաքին գործոց նախարարը վերջերս յստակօրէն զգուշացուց մասնաւորապէս Ատրպէյճանի, որ չփորձէ միակողմանի լուծումներ պարտադրել տարածաշրջանէն ներս:

Առաւել, մէկ կողմէ Ճօ Պայտէնը վերջերս կոչ ըրաւ 164 մլն ԱՄՆ տոլար յատկացնել Ատրպէյճանին 2023 ֆինանսական տարուայ համար, և կրճատել Հայաստանին տրամադրուող ամերիկեան օգնութիւնը 47 տոկոսով` 24 մլն տոլարի, առանց նշելու Արցախի համար օգնութեան չափը: Միւս կողմէ, ԵՄը Հայաստանի համար 2,6 մլրդ եւրօ ներդրում խոստացաւ, որմէ Սիւնիքի բարելաւման համար յատկացնելով 80 մլն եւրօ:

Հայերս անցեալին շատ անգամներ վստահած ենք Արեւմուտքի խոստումներուն և դժբախտաբար արդիւնքը ընդհանրապէս դրական չէ եղած: Հայաստան կը յուսայ որ այս անգամ տարածաշրջանի զարգացումներուն հետեւանքով, աւելի դրական արդիւնք ունենայ, եթէ այս տարբերակին հետևի:

Եւ այսպէս, Հայաստանի ներկայ իշխանութիւնները զգուշօրէն քայլ առ քայլ կ՛ընթանան դէպի արեւմուտք, առանց բոլորովին խզելու դիւանագիտական կապերը Ռուսաստանի հետ: Ի վերջոյ ո՞վ պիտի հետաքրքրուի բարեկամութիւն մշակել որևէ երկրի հետ, որ ատենին թերևս գերհզօր պետութիւն մըն էր և այժմ մեկուսացած և տկարացած՝ անկանխատեսելի ապագայ մը ունի:

Հայաստանի իշխանութեան ներկայացուցիչները այսօր մի քանի ամիս է հանդիպումներ կ՛ունենան զանազան բարձրաստիճան ներկայացուցիչներու հետ, սկսեալ Ռուսաստանէն, անցնելով Հնդկաստանէն, Իրանէն, ԵՄ-էն, Ֆրանսայէն, Հոլանտայէն և հասնելով մինչև ԱՄՆ:

Ռուսաստան, որ ի զուր կը փորձէ իր ծրագրած միութենական պետութիւնը իրականացնել և ականատես կ՛ըլլայ Հայաստանի տարած յաջողութիւններուն դիւանագիտական գետնի վրայ, որ անկասկած վնաս պիտի պատճառէ իր ծրագիրներուն, սկսած է հրահրել ներքին տագնապներ՝ գլխու ցաւ պատճառելու Հայաստանի ներկայ իշխանութիւններուն:

Եւ ո՞վ աւելի յարմար պիտի հանդիսանայ աղմուկ ստեղծելու, քան ռուսամէտ «նախկինները», որոնք ամէն կերպ կը փորձեն վերադառնալ իշխանութեան: Ասոնց միացած են իշխանամոլ հատուածապաշտներ, որոնք որեւէ առիթ կը փնտռեն աթոռներու տիրանալու: Թերևւս ալ անոնց միացած են մարդիկ, որոնք իսկապէս վշտացած Արցախի պատերազմի ընթացքին իրենց հարազատներու կորուստով՝ իրենց ցասումը կը փափաքին յայտարարել:

Հետաքրքրականը այդ է, որ այս խորհրդարանական նախկինները Արցախի դրօշներ զետեղեցին Ազգային Ժողովին մէջ իրենց յատկացուած նստարաններուն վրայ և փողոց անցան, աղբամաններով և բեռնատար մեքենաներով պողոտաները փակելու: Մինչև իսկ ոյժ կիռարելով կը փորձեն ներխուժել Ազգային Ժողովի կամ Երեւանի քաղաքապետարանի շէնքերը: Եւ երբ անզէն ոստիկանութիւնը կը փորձէ կարգ ու կանոն պարտադրել մայր պողոտաներուն վրայ, դժգոհութիւններ կ՛արձագանգեն իրավապահներու «բիրտ», «անմարդկային», «անհամաչափ» ուժ կիրառելու դէպքերուն համար: Թերևս Հայաստանի իշխանութիւնները, բռնատիրական Ղազախստանի նման ՀԱՊԿ երկրներու զօրքերուն օգնութեա՞ն պէտք է դիմեն, որ հանրահաւաքի մասնակիցները հասկնան ինչ է «բիրտ, անմարդկային, անհամաչափ ուժ կիրառելու» բուն իմաստը… Բարեբախտաբար, այդ օրերը այլեւս անցեալին կը պատկանին Հայաստանի պարագային:

Այս նախկինները, որոնք Արցախի կարգավիճակի հարցը իբրև պատճառաբանութիւն կ՛օգտագործեն, նոյն նախկիններն են, որոնք, անցեալ 25-30 տարիներուն, երբ իշխանութեան գլուխն էին և պայմանները աւելի նպաստաւոր էին, ո՛չ ճանչցան Արցախի հռչակած անկախութիւնը, ո՛չ Արցախը պաշտօնապէս ընդունեցին իբրև Հայաստանի անբաժանելի մաս, և ո՛չ ալ հրաւիրեցին արցախահայութիւնը, որ առիթը ունենայ տեղ գրաւելու Ատրպէյճանի հետ բանակցութիւններու սեղանին շուրջ:

Այստեղ պէտք է նշել որ Խ. Միութեան փլուզումին առաջին մէկ օրէն ՄԱԿը, ԱՄՆը և Արեւմուտքը ընդհանուր առմամբ, իբրև սկզբունքային որոշում ընդունեցին և ճանչցան օրուան 15 հանրապետութիւններու վարչական սահմանները իբրեւ միջազգայնօրէն ճանչցուած սահմաններ: Մօտ 20 ինքնավար մարզեր և շրջաններ գոյութիւն ունէին և բոլորին ալ անկախութեան կամ ազգային ինքնորոշման իրաւունքները չեն ճանչցուած մինչև օրս: Ուրեմն, ըստ երեւոյթին, ներկայ պայմաններուն անիրատես ակնկալութիւն մը կարելի է համարել Արցախի, կամ նոյնիսկ Ջաւախքի կողմնոոշումը, որուն մասին խօսող անգամ չկայ այս օրերուն կամ անկախութեան կարգավիճակ քննարկել գոնէ առ այժմ:

Նոյնպէս յատկանշական է թէ այս հանրահաւաքներուն Նիկոլ Փաշինեան դադրեցաւ դաւաճան ըլլալէ: Ան հիմա այլևս թուրք է և ըստ նախկիններուն պէտք է ունենանք «Առանց թուրքի Հայատան»: Եւ երբ հարց տրուի՝ «թէ Նիկոլը գնայ դուք ի՞նչ էք անելու», պատասխանը կ՛ըլլայ «Ժողովուրդ ջա’ն, ցաւդ տանեմ, հիմա դրա մասին խօսելու ժամանակը չի, Նիկոլը կը գնայ, Ազգային Համաձայնութեան Կառավարութիւն կը կազմենք և յետոյ կ’որոշենք»:

Ուրեմն ընթերցողին դատողութեան կը ձգեմ որոշելու թէ ո՞ւր է ելքը. Կա՛մ պիտի նայինք Արևելք և կամ ալ Արևմուտք: Երկու տարբերակներն ալ լի են անորոշութիւններով և որեւէ վրիպումի արդիւնքը կրնայ շատ սուղի նստիլ բոլորիս վրայ:

Կ՛եզրափակեմ մտորումներս. Հայաստանի Գ. Հանրապետութեան նորընտիր Ե. Նախագահի՝ Վահագն Խաչատրեանի խօսքերով. «Ապահով և անվտանգ հայրենիք պահելը մեր բոլորի սուրբ պարտքն է»:

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published.

You May Also Like
Read More

Վտանգ

Ռուբէն Յովակիմեան Սեն Ռաֆայել 2-Ապրիլ 2022 «Երկչոտի վախը վտանգից առաջ է, Թուլամորթինը՝ վտանգի ընթացքին, իսկ քաջը սրսփում է…
Read More