Սերգեյ Փարաջանով կինոհանճարը 100 տարեկան է

Նառա Դանիելյան, Երևան, 31 հունվար 2024

«Մի հրաշագործ, որ ոչնչից կարող է կերտել ամեն ինչ, մի խենթ, որ վարդերի ճամփան մի կողմ թողած, բոբիկ ոտքերով քայլում է, քայլում է կրակների, փշերի վրայով»,– կինոբեմադրիչ Հենրիկ Մալյանի բնորոշումն է Սերգեյ Փարաջանովին:

Տարին հոբելյանական է կինոյի հանճար Սերգեյ Փարաջանովի համար․ կինոյի հարյուրամյա վարպետին նվիրված հոբելյանական միջոցառումներ են նախատեսվում ողջ տարվա ընթացքում:

Սերգեյ Փարաջանովը (Սարգիս Հովսեփի Փարաջանյան) ծնվել է 1924 թվականի հունվարի 9-ին Թբիլիսիում: 1946 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական հիմնարկ: Ավարտելով հիմնարկը, Փարաջանովն ընդունվել է Կիևի գեղարվեստական ֆիլմերի ստուդիա՝ որպես բեմադրիչ: 1963 թվականին Սերգեյ Փարաջանովը սկսեց ստեղծել «Մոռացված նախնիների ստվերները» ֆիլմը, որը հետագայում դարձավ համաշխարհային կինոյի Ոսկե ֆոնդի մի մասը: Փարաջանովը շնորհավորանքներ էր ստանում Ֆելլինիից, Անտոնիոնիից և աշխարհահռչակ այլ կինոգործիչներից: Բացի «Նռան գույնը», «Հակոբ Հովնաթանյան», «Սուրամի ամրոցի լեգենդը», «Աշուղ Ղարիբը» և այլ հանճարեղ ֆիլմերի հեղինակը լինելուց, Սերգեյ Փարաջանովը ստեղծել է նաև մի շարք համապատկերներ (կոլաժներ), որոնց մի մասը վարպետը պատրաստել է թափոններից: Փարաջանովը մահացել է 1990 թվականի հունիսի 20-ին՝ Երևանում: Թաղված է հայոց մայրաքաղաքի Կոմիտասի անվան զբոսայգու Հայոց մեծաց պանթեոնում: 1991 թվականի հունիսի 27-ին Երևանում բացվեց Սերգեյ Փարաջանովի տուն-թանգարանը և շիրիմին դրվեց նրա կիսանդրին։ 2017 թվականի նոյեմբերի 29-ին Երևանի ավագանու որոշումով, թանգարանին կից փողոցն անվանակոչվել է նրա անունով:

Հոբելյանական միջոցառումները մեկնարկեցին Սերգեյ Փարաջանովի ծննդյան տարեդարձի օրը՝ հունվարի 9-ին, Հայաստանի կինոգործիչների միությունում: ԿԳՄՄ-ի (Կրթության, գիտության, մշակույթի և մարմնամարզության նախարարություն) նախաձեռնությամբ իրականացված միջոցառման մեկնարկը տրվեց Արա Ալեքյանի հեղինակած Փարաջանովի արձանի բացման արարողությամբ: Նորակերտ արձանի հանրային առաջին ցուցադրությունից բացի, «Սինեմատեք» թանգարանի սրահներում ներկայացվեց Դավիթ Գալստյանի «Ջոկոնդա․կերպափոխումներ» ցուցահանդեսը: Ցուցադրվեցին ստեղծագործություններ Սերգեյ Փարաջանովի «Մի քանի դրվագ Ջոկոնդայի կյանքից» շարքից, ինչպեսև այդ շարքից ոգեշնչված արվեստագետ Դավիթ Գալստյանի աշխատանքները՝ ստեղծված արհեստական բանականության միջոցով: Ամբողջ օրվա ընթացքում Կինոյի տան դահլիճում շարունակաբար ցուցադրվեցին Սերգեյ Փարաջանովի և նրան նվիրված ֆիլմերը:

ԿԳՄՄ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը բացման իր խոսքի ավարտին առաջարկեց Կինոյի տան դիմացի հրապարակը, որտեղ կտեղադրվի քանդակագործ Արա Ալեքյանի կերտած արձանը, անվանակոչել «Նռան գույնի» հրապարակ:

Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնի տնօրեն Շուշանիկ Միրզախանյանը, արժևորելով կինոյի հսկայի թողած ժառանգությունը, նշեց. «Փարաջանովի արվեստը մեզ տվեց մեծ հնարավորություն՝ ճանապարհ բացել հայկական կինոն աշխարհին ներկայացնելու համար: Այս տարի ունենք շատ հետաքրքիր ծրագրեր Վրաստանում ու եվրոպական երկրներում»:

Կինոհանճարի տարվա շրջանակում նրա հոբելյանին է պատրաստվում նաև Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանը (ԳԱԹ): Կինոյի վարպետի արխիվը ներառում է արժեքավոր լուսանկարներ, նամակներ, բեմագրեր, ինքնագրեր, մամուլի նյութեր… Թանգարանի կինոարվեստի բաժնի վարիչ Արփինե Ասլանյանի խոսքով, «Արխիվային նյութերը մեզ մոտ պահպանում ենք շատ մեծ սիրով, որովհետև ամեն մեկը մասունք է մեզ համար: Սրանք արժեքավոր վավերագրեր են, որոնք մեր ժողովրդի սեփականությունն են, և երիտասարդ սերնդին հնարավորություն կտան ավելի գնահատելու Փարաջանով երևույթին»:

Ներկայումս, Փարաջանովի՝ ԳԱԹ-ում պահվող արխիվային նյութերը ուսումնասիրում և դրանք իր նոր գրքում օգտագործելու է կինոգետ Գարեգին Զաքոյանը: Թանգարանն աշնանը կկազմակերպի նոր գրքի շնորհանդեսը և Փարաջանովի 100-ամյակը կնշանավորի հոբելյանական մեծ ցուցահանդեսով:

Նշենք, որ Փարաջանովի ծննդյան 100-ամյակը ներառված է Միավորված ազգերի կրթության, գիտության և մշակույթի կազմակերպության (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) նշանավոր անձանց հոբելյանների ցանկում: ՀՀ-ում, միջոցառումների անցկացման համար ստեղծվել է Կառավարական հոբելյանական հանձնաժողով:

Խոսել կինոբեմադրիչ, բեմագիր, դերասան, նկարիչ, քանդակագործ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Սերգեյ Փարաջանով մեծահանճարի մասին ու արժևորել նրա վաստակը, թերևս, բարդագույններից է: Փարաջանովի ամբողջ արվեստը, առաջին ֆիլմից մինչև վերջինը, Աստուծո հետ երկխոսություն է, գեղեցիկի ու ճշմարտության հավերժ իր փնտրտուքն է, մաքառումը և ի վերջո բոլոր անպատասխան հարցերի պարզումն ու բացահայտումը Սկզբի ու Վերջի: Նա իր ստեղծագործ գերբնական ուժով տալիս է անմահության ու հավերժի բանաձևումը… Ու միայն գաղափարամարտ ու գաղափարախեղդ ժամանակաշրջանի զոհը դարձած հանճարը պիտի կարողանար իրագործել նախանշվածը՝ արվեստի զարմանահրաշ հրավառությամբ ձեռքը երկարեր կատարյալին՝ աստվածայինին:

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
Read More

Պաշտպանենք Հայաստանեայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցւոյ կենսական շահերը

Յակոբ Անդրէասեան, Երուսաղէմ, Մայիս 2020 Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան Մայիսի «Յայտարարութիւն»ը՝ «Ի Խնդիր Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ Պայծառութեան», կը միտի…
Read More
Read More

Աստղ մը եւս շիջեցաւ

Տիգրան Աբրահամեան, Գանատա, 27 Յունուար 2020 Յունուարի 18-ին, Պէյրութի մէջ մեզմէ անվերադարձ հեռացաւ մեր սիրելի ընկերը՝ Սերոբ Աբոյեանը:…
Read More