«Քա՛ւ լիցի, որ ես իմ մոլորուած ոչխարը մատնեմ գայլերին»

Սբ. Սահակ Պարթեւ կաթողիկոս

Յարութ Տէր Դաւիթեան, Մասիս շաբաթաթերթ, թիւ 43, էջ 11, 30 Սեպտեմբեր 2023

Խորագրի բառերը, ըստ պատմահայր Խորենացիի,  արտասանուած են Սբ. Սահակ Պարթեւ կաթողիկոսին կողմէ, ուղղուած պարսկասէր հայ նախարարներուն, որոնք կը դաւադրէին Արտաշէս Գ  թագաւորը գահընկեց ընել պարսիկ շահին միջոցաւ: 428 թուին արտասանուած այս սկզբունքային խօսքը նոյնքան այժմէական կը հնչէ, որքան այսօր, երբ վտանգուած է մեր պետականութիւնը:

Խօսքը տանք պատմաբան Լէօին:

«Արարատեան երկրում ծայր էր տալիս պարսկական մեծ ինտրիգը (սադրանքը-ՅՏԴ): Նախարարական բացարձակ դաւադրութիւն կազմակերպուեց Արտաշէս Գ-ին գահընկեց անելու համար: Դեռ երբէք պարսկական կուսակցութիւնն այնքան վտանգաւոր խաղ չէր սարքել իր հայրենիքին դէմ: Երիտասարդ թագաւորի հետ պիտի կործանուէր եւ հայկական դարաւոր անկախութեան վերջին փշուրը:

Այս գործի մէջ առաջնակարգ ծանր դերը յատկացւում էր Սահակ կաթողիկոսին, որ պիտի գործէր դաւադիրների հետ միասին: Ծրագիրը, նախօրօք, ի հարկէ, պարսից թագաւորութիւնից թելադրուած, այսպէս էր. նախարարները զզուած են Արտաշէս թագաւորի անառակութիւններից, այլեւս չեն կարող տանել նրա վատ արարքները, ուստի կաթողիկոսի հետ միասին խնդրում են Վռամին՝ (պարսիկ շահին-ՅՏԴ) գահից հեռացնել Արտաշէսին:

Սահակը շատ լաւ էր հասկանում դաւադրութեան ամբողջ էութիւնը, նրա աստառը: Խնդիրը երիտասարդ թագաւորը չէր, վտանգուած էր ամբողջ հայ թագաւորութեան գոյութիւնը: Այսպիսի մի յանձաւոր գործի մէջ, ի հարկէ, չէր կարող լինել Գրիգոր Լուսաւորչի վերջին ներկայացուցիչը: Ամբաստանութիւնը նոյնիսկ նորութիւն էլ չէր կազմում հայոց աշխարհի մէջ: Նրան դիմեց պարսկասէր կուսակցութիւնը Արշակ Բ-ի ժամանակ. նրանով էր օգտւում յունական կուսակցութիւնը Պապին կորցնելու համար:

Վռամն անմիջապէս հարց ու փորձի կանչեց թագաւորին եւ կաթողիկոսին: Տիզբոնում բացուեց, դատաստան անուան տակ, մի խղճուկ կատակերգութիւն: Պարսից արքունիքը ջանքեր գործ դրեց Սահակին կաշառելու համար: Անհուն հարստութիւններ- ոսկի, արծաթ, կալուածներ խոստացուեցին նրան: Խոստացան մինչեւ իսկ նրա թոռան՝ Վարդան Մամիկոնեանին թագաւորավայել դիրք տալ Հայաստանում: Բայց մեծ Պարթեւն անդրդուելի մնաց: Նա արդէն պարզ տեսնում էր ամէն ինչ: Գիտէր, որ ամէն ինչ նախավճռուած վերջացած է նոյնիսկ եւ իր վերաբերմամբ եւ բացէիբաց հրաժարուեց մասնակցել ամբաստանութեան, թէեւ առանձնապէս չէր էլ պաշտպանում թագաւորին:

Ամբաստանողների թեւ ու թիկունք էր Սուրմակ երեցը, որ ամէն տեսակ աղտեղի ցուցմունքներ տուեց արքայից արքայի առջեւ: Նախարարների վերջնական յայտարարութիւնը պարզեց դաւադրութեան ամբողջ պատկերը: Նրանք ասացին Վռամին, թէ իրենք այլեւս ոչ մի թագաւոր չեն ուզում: «Բնաւ թագաւոր պէտք էլ չէ. պարսիկ մի իշխան կու գայ եւ մեզ վերակացու կը լինի»: Նրանց այլեւս յարկաւոր չէր եւ Լուսաւորչի տոհմը ու խնդրում էին, որ Սահակն էլ հեռացուի կաթողիկոսութիւնից, իսկ նրա տեղ նշանակուի իրենց քսու վկան՝ Սուրմակ երեցը: Պարսկական քաղաքականութեան ամենամեծ յաղթանակն էր երկու հարիւր տարուայ մրցութիւններից եւ անյաջողութիւններից յետոյ: Աւատական կարգը, որ Հայաստանի ազգային ինքնամփոփ կուլտուրայի (մշակոյթի-ՅՏԴ) հիմքն էր կազմում, իր զարգացման եւ ուժեղացման արդիւնքն էր բերում- պետական կործանում:

Վռամը կատարեց նախարարների երկու խնդիրն էլ (428): Արտաշէսը գահընկեց եղաւ, Արշակունեաց թագաւորութիւնը ջնջուած հռչակուեց եւ նրա բոլոր հարստութիւնը պարսիկները յարքունիս գրաւեցին: Հայերին այլեւս երբէք չպիտի յաջողուէր մի համազգային պետութիւն ստեղծել»:

Արժանի գտանք այս երկար մէջբերումը կատարել, թարմացնելու համար մեր ընթերցողներու յիշողութիւնը, յուսալով, որ աւելի զգաստութեամբ կը մեկնաբանեն Հայաստանէն ներս ընթացող զարգացումները: Ինչպէս որ 1600 տարիներ առաջ նախարարներու հատուածական շահերուն զոհ գնաց մեր պետականութիւնը, այսօր ալ կը գտնուինք նոյն սպառնալիքին ներքոյ, Ռոպերթ Քոչարեանի-Սերժ Սարգսեանի-ՀՅԴ Բիւրօյի օտարին գործիք դառնալով  իրենց շահերը ազգային շահէն աւելիով գերադասելուն պատճառաւ:

Ցաւոք սրտի չունինք Սահակ հայրապետի նման կաթողիկոս մը, որ ըլլար սկզբունքային, ու գէթ զգաստութեան կոչերով հանդէս գար:

Ցաւոք սրտի չունինք Խորենացիի «Ողբ»ը կարդացած ու ընկալած առաջնորդներ եւ հասարակութիւն:

Ցաւոք սրտի չունինք Ռաֆֆիի «ինքնաճանաչութեան» յորդորներուն ու Թումանեանի «մենք ներսից ենք փչացած» ախտաճանաչումներուն անսացող առաջնորդներ եւ հասարակութիւն:

Ուրեմն զարմանալի պէտք չէ ըլլայ օտարին գործիք դառնալով սեպհական ազգին վնաս հասցնող  պատեհապաշտներու գործունէութիւնը:

Ուրեմն զարմանալի պէտք չէ ըլլայ օտարին լծի տակ մտնելով «միութենական պետութեան» մաս կազմելու գերադասումը, քան՝ անկախ պետականութեան:

Ուրեմն զարմանալի պէտք չէ ըլլայ սեփական դղեակներու կառուցումը եւ բանակաշինութեան անտեսումը:

Ուրեմն զարմանալի պէտք չէ ըլլայ, որ վերեւի երրեակը հրաժարեցնեն Արցախի ընտրեալ նախագահը գործարքի մը համար, որ իրենց նշանակեալը պիտի ընէր տասը օր ետք ահռելի հետեւանքներով:

Ուրեմն զարմանալի պէտք չէ ըլլայ մարդոց փոխադրութիւնը Ստեփանակերտի անգործ օդակայանը, Հայաստան ուղարկելու խոստումով ու ապա ամբաստանելու Հայաստանի իշխանութիւնները, որ չեն ընդունիր զանոնք:

Ուրեմն զարմանալի պէտք չէ ըլլայ, որ Հոկտեմբեր 27-ով մեր պետականութիւնը գլխատողները տակաւին հետեւորդներ ունին Հայաստանի մէջ, որոնք չունենալով ժողովրդավար միջոցներով իշխանութեան հասնելու որեւէ յոյս, դարձեալ կը ձգտին յեղաշրջմամբ հասնիլ իրենց նպատակին:

Բայց մինչեւ ե՞րբ ազգովի պիտի հանդուրժենք այսպիսիներու սանձարձակութիւնները, որոնք մեզ հասցուցած են անդունդի եզրին:

Արդեօ՞ք կը գիտակցինք, որ մեր այս նոր պետականութեան կորուստը ինչպիսի՜ աղիտաբեր հետեւանքներ կրնայ ունենայ ոչ միայն հայրենի ժողովուրդի, այլ հայութեան այն մեծամասնութեան վրայ, որ աշխարհացրիւ սփռուած է:

Արշակունեաց թագաւորութեան անկումէն մօտաւորապէս հինգ դար ետք միայն մեզի յաջողուեցաւ մեր պատմական հողերու մէկ մասին վրայ կերտել Բագրատունեաց թագաւորութիւնը:

Չենք ուզէր նոյնիսկ երեւակայել, որ ուր կրնայ յանգիլ Հայաստանի Գ հանրապետութեան անկումը:

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like