ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ ԿԸ ՆՇԱՆԱԿԷ՝ ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԱՍՏԱՆԱԿԵԴՐՈՆ

Ստորեւ յապաւումներով կը հրապարակենք լիբանանահայ հասարակական բեղուն գործիչ Մեթր Գասպար Տէրտէրեանի հետաքրքրական յօդուածը Հայ Դատի նկատմամբ: Խմբ.

Մեթր Գասպար Տէրտէրեան, Պէյրութ, 16 Ապրիլ 2020

… Յետ-եղեռնեան գլխագիր ՍՓԻՒՌՔ-ը Տարագիր Արեւմտահայութեան պարտադրուած «հայրենիք»ն է: Հետեւաբար, անոր պարտադրուած է նաեւ պայքարիլ հարազատ հայրենիք վերադառնալու համար, եւ, մինչ այդ լուսաւոր օրը, պայքարիլ նաեւ պահպանելու իր ազգային ինքնութիւնը՝ ճակատագրին պարտադրած «հայրենիք»ին մէջ: Այս հայապահպանումին համար, ան հարկադրուած է հետեւելու ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումին, որպէսզի կարողանայ կազմակերպել աշխարհացրիւ ու բազմահպատակ արեւմտահայերու բեկորները կեդրոնական կառոյցի մը մէջ՝ տիրութիւն ընելու համար Տարագիր Արեւմտահայութեան Սփիւռքին, կասեցնելու կամ գէթ դանդաղեցնելու անոր համակողմանի ՆԱՀԱՆՋ-ը, լուծելով այս նահանջին խնդիրներն ու դժուարութիւնները՝ կարելի եղած չափով…:

Այս ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումը ազատ կամ նախասիրական ու կամայական ընտրանք մը չէ, այլ՝ պարտադրուած պատմական անհրաժեշտութիւն մը՝ անխուսափելի եւ անշրջանցելի…:

Այս գիտակցելու համար ալ՝ ան պարտի երբեք չմոռնալ իր Տարագրեալի Իրաւավիճակը, եւ չգործել ու չապրիլ իբրեւ Տարաբնակ մը, կամ Զբօսաշրջիկ մը, որ իր Արեւելահայաստան այցելութիւնները կը նկատէ զբօսաշրջութիւն, դառնալով աշխարհաքաղաքացի, որ մոռցած է իր Տարագրեալ Արեւմտահայու ինքնութիւնը (այսինքն՝ Հայու ինքնութիւնը):

Այս մոռացումը կը յանգի Տարագիր Արեւմտահայութեան համակողմանի նահանջին՝ աստիճանաբար եւ անզգալաբար, ինչը համազօր է ինքնացեղասպանութեան՝ ամբողջացնելով 1915 թուի Հայասպանութիւնը…:

Միջազգային Հանրային Իրաւունքը նախապայման կը նկատէ արեւմտահայ բեկորներու պատմական յիշողութիւնը իբր հայեր՝ այս բեկորներուն տալու համար միասնական ժողովուրդի մը իրաւավիճակը, որուն շնորհիւ միայն կրնան իրաւականօրէն պահանջատէր ներկայանալ Հայ Հողային Դատին…:

Կր կրկնենք. ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումը անհատական տեսակէտ չէ, անհատական ազատ ընտրանք չէ. այլ՝ ճակատագրի բերումով Տարագիր Արեւմտահայութեան պարտադրուած հաւաքական վարքագիծ է, որուն համար աշխատիլն ու պայքարիլը Տարագիր Հայ Անհատին ազատութիւնը ոչ թէ չի՛ կաշկանդեր, այլ ընդհակառակը՝ զայն կ’ազատագրէ հայրենազրկեալի յոռետեսութենէն, քանի որ իր այս աշխատանքին ու պայքարին շնորհիւ է միայն, որ կ’ազատագրուին Արեւմտահայաստանը, հետեւաբար նաեւ ինք: Հայրենազրկեալ հայը ազատ անձ մը չէ, եւ անոր ազատագրութեան ուղին աշխատիլ ու պայքարիլն է Արեւմտահայաստանի ազատագրութեան համար, երբ ինք եւս պիտի դադրի հայրենազրկեալի իրաւավիճակէն ու դառնայ ազատ մարդ:

Այս ճշմարտութեան լոյսին տակ, հարց չէ, թէ քանինե՞ր հաւանութիւն պիտի տան այս ուղիին. այլ հարց է, թէ քանինե՞ր յանձնառու պիտի ըլլան քալելու այս ուղիէն, որ շատ աւելի դժուարին յանձնառութիւն մըն է, քան Ցեղասպանութեան լոկ բարոյական, ապաքաղաքական ու անբովանդակ ճանաչումը ձեռքբերելու կամ մուրալու յանձնառութիւնը:

Այս երկրորդ կարգի յանձնառուները փախուստ կու տան աւելի դժուարին յանձնառութենէն, ըսելով, թէ իրենք երբ լոկ բարոյական ճանաչումը կ’ուզեն, լռելեայն ուզած կ’ըլլան նաեւ Հողային Դատին ճանաչումը… յետ առաջին ճանաչումին: Ասիկա անհեթեթ սոփեստութիւն է, որովհետեւ անոնք, որոնք լոկ բարոյական ճանաչումը կու տան, արդէն հրաժարած կ’ըլլան Հողային Դատը ճանչնալու յանձնառութենէն:

Տարագիր Արեւմտահայութեան աշխարհացրիւ ու բազմահպատակ բեկորներուն գերխնդիրն է Հայապահպանումը, որուն, մեր հաստատ համոզումով, միակ շօշափելի նպատակը կրնայ ըլլալ Հայ Հողային Դատին հետապնդումը: Սփիւռքը զրկուած է հայրենի հողին վրայ համախումբ ապրելու եւ օտար ազդեցութիւններէ զերծ մնալու բնական պայմաններէն, ինչ որ անխուսափելի եւ այլընտրանք չունեցող անհրաժեշտութիւն կը դարձնէ ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումն ու աշխատանքը, մանաւանդ այսօր՝ երբ Սփիւռքը բազմակողմանիօրէն նահանջած է (ահազդու չափերով) եւ գրեթէ անդառնալիօրէն…:

Այսօր՝ Սփիւռքի յառաջապահ ուժերու փոքրամասնութիւնը կը գտնուի ահազանգային վիճակի մէջ՝ յաւելեալ ա՛յն պատճառով, որ Արեւելահայաստանի վարչակարգը այսօր չունի երէկի իր հզօրութիւնը, չի կրնար փոխարինել Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետութիւնը, եւ տակաւին կարողացած չէ իրականացնել հայրենադարձը՝ իրմէ հայրենաթողներուն:

Եւ քանի որ «Հայաստանակեդրոն» բառակապակցութեան գործնական իմաստը Արեւելահայաստանակեդրոն կը նշանակէ եւ ոչ թէ կ’ընդգրկէ Միացեալ Հայաստանը, ուրեմն, ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումը Արեւմտահայաստանակեդրոն է, որ չի կրճատեր Միացեալ Հայաստանը իր կազմին մէջ (ինչպէս է պարագան «Հայաստանակեդրոն» բառակապակցութեան, որ ոչ միայն խաբուսիկ է, այլեւ՝ պարտուողական, անձնատուական, ամօթալի ու աններելի):

Տարագիր Արեւմտահայութեան կազմակերպութիւնները իրաւունքը չունին հակադրուելու ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ, այսինքն Արեւմտահայաստանակեդրոն  արեւելումին կամ մերժելու զայն: Ան իրաւունքը չունի մոռացութեան տալու գրաւեալ բայց ազատագրելի Արեւմտահայաստանը: Արեւելահայաստանի ՀԱՅԿԱԿԱՆ Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետութիւնը մոռացութեան տուած չէր Արեւմտահայաստանը, եւ իր պետական զինանշանին կեդրոնական մեծագոյն մասին մէջ զետեղած էր Արարատը վեհանիստ…: Հակառակ Թուրքիոյ բողոքներուն, Սովետ Միութեան կեդրոնական իշխանութիւնը կտրուկ մերժած էր զանոնք, եւ հաստատ մնացած էր Հոկտեմբերեան Յեղափոխութեան դիրքին վրայ, որ միակը եղած էր օտար պետութիւններուն մէջ, որ հրապարակած էր 11 Յունուար 1918 թուի իր Դեկրետը՝ Արեւմտահայաստանի անկախութեան մասին, որ հետեւողական ու տրամաբանական շարունակութիւնն էր ցարական Ռուսաստանի 1878 թուի կեցուածքին, որ Թուրքիոյ պարտադրած էր Սան-Սթեֆանոյի դաշնագրի 16-րդ յօդուածը:

Տարագիր Արեւմտահայութեան կազմակերպութիւններուն անվայել է մոռացութեան տալ Արեւմտահայաստանի ժառանգ Սփիւռքը եւ որդեգրել Սփիւռքը անտեսող եւ Միացեալ Հայաստանը Արեւելահայաստանի մէջ սեղմող արեւելումը՝ անտէր եւ անտիրական թողլով հայրենազրկեալ Սփիւռքը, որ կը կարօտի ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ աջակցութեան, զօրավիգի եւ գուրգուրանքի…

Պարոնայք «Հայաստանակեդրոն»ականնե՛ր, ձեր առաջնահերթ անելիքը կատարա՞ծ էք լիովին, որ կը յաւակնիք ունեցած ըլլալ անելիք նաեւ Արեւելահայաստանի մէջ:

Սփիւռքի ներկայի համակողմանի նահանջը հակառակը կը փաստէ: Սփիւռքի ներկայ անկազմակերպ վիճակը կը նմանի Վահան Թէքէեանի նկարագրած «փոշի ազգ»ին: Եթէ դո՛ւք պիտի չըլլաք այս մահաբեր փոշիացումը կասեցնողները, հապա ովքե՞ր պիտի ըլլան: Երկնային նախախնամութեա՞ն թողուցած էք ձեր իսկ պարտականութիւնը…, կամ՝ Արեւելահայաստանի իշխանութիւններո՞ւն:

Արեւելահայաստանի իշխանութիւններուն առաջնահերթ անելիքը հայրենաթող Հ. Հ.ի քաղաքացիներուն հայրենադարձութիւնը քաջալերող պայմաններու ստեղծումն է, իսկ ձեր առաջնահերթ անելիքը՝ Սփիւռքի նահանջին կասեցումը:

Ձեր հետեւած «Հայաստանակեդրոն» արեւելման վախճանական կայարանը Սփիւռքի մոռացումն է եւ, գոհանալով Արեւելահայաստանով, զայդ իբր Միացեալ Հայաստան ընդունումը, ինչ որ բռնագրաւիչ Թուրքիոյ երազած ծրագիրն է՝ այն տրամաբանութեամբ թէ՝ հայոց զիջինք Հայաստանի մէկ փոքր մասը, որպէսզի այդքանով գոհանան եւ մեզի թողուն մեծագոյն մասը:

Վերջիվերջոյ՝ ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումը օտարակեդրո՞ն է, թէ՞ Հայակեդրոն…: Սփիւռքի բազմակողմանի ՆԱՀԱՆՋ-ին մարտահրաւէրները կը կարօտին ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ հետաքրքրութեան, մտահոգուածութեան, հոգածութեան, յանձնառութեան ու գուրգուրանքին: Հայ Սփիւռքը օրկանապէս անբաժանելի մասն է Հայութեան, իբրեւ Արեւմտահայաստանէն ապրող մասունք մը:

Հայ Սփիւռքը Համահայութեան ստուար մեծամասնութիւնն է: Ան ցարդ չօգտագործուած մարդուժի հսկայական հարստութիւն մը ունի (մասնագէտներու, մեծահարուստներու, արուեստագէտներու, մտաւորականներու եւ հասարակական ու զինուորական քատրերու), որոնք, արտերկրի մէջ, իրենց անհատական արժանիքներով ու մեծ ջանքերով, բարձր դիրքերու հասած են:

Հայ Սփիւռքի մեծամասնութիւնը կը կազմէ միջազգային քաղաքական դատ մը ունեցող Տարագիր Արեւմտահայութիւնը, որ Համահայութեան քաղաքական մեծագոյն խաղաքարտն է միջազգային հարթակին վրայ, իր ՀՈՂԱՅԻՆ ԴԱՏՈՎ, որուն արդարացիութիւնն ու իրաւականութիւնը կը ճանչնան Միջազգային Հանրային Իրաւունքի բոլոր սկզբունքներն ու միջազգային պայմանակցութիւնները, եթէ մենք գիտնանք օգտուիլ անոնցմէ՝ տէր կանգնելով Հայ Հողային Դատին:

Այս բոլորէն օգտուելու միակ ուղիղ արեւելումը ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆն է եւ ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ Համագործակցութիւն եւ ոչ թէ մենք զմեզ նօսրացնող «Հայաստանակեդրոն» արեւելումը…: ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ համագործակցութիւնը կ’ենթադրէ Արեւելահայաստանի ալ մասնակցութիւնը այս միակ արեւելումին:

Անտեսումն ու ձեռնպահութիւնը՝ հանդէպ Հայ Սփիւռքի այս հարստութեան օգտագործումի աշխատանքին ու պայքարին (նոյնիսկ սփիւռքահայ կազմակերպութիւններուն կողմէ) անորակելի եւ աններելի տարականոնութիւն մըն է… Առնուազն, կրնանք ըսել՝ յիմարութիւն է:

Կայ հեքիաթ մը, թէ օտարական մը գիւղի մը մէջ տեսեր է որ աղբիւր մը պարապի կը հոսի. աղբիւրի տիրոջ ըսեր է թրքերէնով. «Պու սու պէօյլէ աքար, սիզ տէ էշշէկ կիպի եալընըզ պաքա՞ր» (Այս ջուրը այսպէս կը հոսի, եւ դուք իշու պէս միայն կը դիտէ՞ք):

Բնականոն ու լա՞ւ բան մըն է, որ թուրքը ՈՒՐԻՇԻՆ հարստութիւնը զաւթէ եւ այդ ՀԱՐԱՄ հարստութեան տիրէ, իսկ հայը տիրութիւն չընէ իր ՀԱԼԱԼ հարստութեան:

Կրաւորական, վեհերոտ, ոչ-յեղափոխական հոգեկերտուածքով մարդիկ կը սպասեն առիթներ, որովհետեւ պատեհապաշտ կ’ըլլան եւ ուրիշին ապաւինող անչափահաս մանուկի հոգեմտաւոր տարիքին մէջ կը յամենան, իսկ ներգործական, յանձնառու, չափահաս ու յեղափոխական հոգեկերտուածք ունեցողները՝ խիզախ, ռահվիրայ ու նախաձեռնող կ’ըլլան, եւ իրենք անձամբ կը ստեղծեն առիթը:

Վստահաբար, այսօրուայ ռիսք չառնող վեհերոտ «Հայաստանակեդրոն»ականներ վաղը քաջասիրտ ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆականներ պիտի դառնան, երբ այսօրուայ աւանդական ու պահպանողական Սփիւռքին զուգահեռ հասակ առնող դեռեւս փոքրամասնական յառաջապահ Սփիւռքը յաջողի իր լրումին հասցնել Արեւմտեան Հայաստանի իրաւականօրէն շարունակուող պետութեան ծրագիրը, եւ առաջին հերթին՝ կարենայ պատրաստել վիճակագրութիւնը նախ՝ Հայ Սփիւռքի բարձր դիրքերու հասած մարդուժի Who’s Who-ին, ապա նաեւ՝ Արեւմտահայաստանի հողին վրայ դեռեւս ապրող եւ իր արմատներուն վերադառնալ ցանկացող համշէնահայերու եւ հաւատափոխ սիւննի ու ալեւի, քրտացած ու թրքացած հայոց: Երբ պարզուի այդ մարդուժի հարստութեան չափը, անոնց համար ստեղծուած պիտի ըլլայ առիթը, պայմանաւ որ հրաժարին իրենց անցեալի գաղափարներէն ու հետեւին ժամանակներու ընթացքին, ընդառաջելով յեղափոխական Զապէլ Եսայեանի պատուէրին. «Միայն ուրիշ մարդիկ չեն որ կը խափանեն մեր ուղին, այլեւ յաճախ եւ շատ աւելի՝ մօտ անցեալի գաղափարները»:

Տակաւին, մենք յոյս ունինք նաեւ, որ «Հայաստանակեդրոն»ականներու շարքերուն մէջ անպայման կան «խենթ»եր, որոնք պիտի կարճեն ուշացումը եւ այսօր իսկ պիտի յարին ՍՓԻՒՌՔԱԿԵԴՐՈՆ արեւելումին, եթէ լրջօրէն եւ անկերծօրէն դիմեն իրենց ներքին անբիծ դատաստանին եւ վերատեսութեան ենթարկեն իրենց անցեալի գաղափարները…:

Այդ «խենթ»երուն հանդէպ այսպիսի յոյսերով, հաւատքով ու սիրով կ’եզրափակենք մեր այս ահազանգ-գրութիւնը:

Անպայման պիտի գտնուին այսպիսի զարթնող «խենթ»եր՝ գէթ մոլորած հայերու մէջ…:

Մըռնիմ քեզի, զարթի՛ր, լաօ՛:

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like
Read More

Մայիսեան Մտորումներ

Արամ Սեփեթճեան, Պէյրութ, 11 Մայիս 2013 Ապրիլ ամսուան ընթացքին, Հայ Մարդը իր մտածումներուն կիզակէտը կը դարձնէր Զատկուան գաղափարախօսութեան…
Read More