Ի՞նչ տուած է հայուն Լիբանանը

Լիւսի Տէօքմէճեան, Երեւան, 29 Փետրուար 2024

Աշխարհի վրայ գոյութիւն ունեցող մօտաւորապէս տասը միլիոն հայերուն գրեթէ երկու երրորդը ծնունդ առած է ու կ’ապրի Հայրենիքէն դուրս: Դարեր առաջ եղած են հայեր, որոնք, պետականութեան բացակայութեան պայմաններու տակ եւ հաւանաբար առեւտրական զբաղմունքներու պատճառներով, բնակութիւն հաստատած են այլ երկիրներու մէջ եւ հիմնած գաղութներ, բայց հայ ժողովուրդի աշխարհով մէկ տարածման եւ Սփիւռքի ձեւաւորման հանգամանքը հիմնականօրէն պայմանաւորուած է տարագրութեան եւ Ցեղասպանութեան փաստով: Գլխաւորաբար Սուրիան, բայց եւ Լիբանանը եղած են կոտորածներէն մազապուրծ՝ մարմնապէս ու հոգեպէս հիւծած հազարաւոր գաղթականներու եւ սովահար որբերու հիմնական ապաստարաններն ու հիւրընկալ օճախները: Ինչ փոյթ որ հետագային սփիւռքահայութեան կեդրոնը դարձաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները:

Ծնած եմ «Արեւելքի Զուիցերիա» մակդիրի երբեմնի տիտղոսակիր Լիբանանի մէջ, որ կիսելով հանդերձ արաբական աշխարհի առանձնայատկութիւններէն շատերը, ունի յատկանիշեր, որոնք զայն կը տարբերեն իր արաբ դրացիներէն: Լիբանան բազմամշակոյթ երկիր է եւ մանաւանդ իր փառքի տարիներուն տուն տուած է բազմազգի այլախոհներու, որոնք վայելած են Երրորդ աշխարհի այս արաբական երկիրը իր քաղաքակրթութեամբ, մշակոյթով, մտածելակերպով ու վարուելակերպով: Եւ լիբանանահայերը, 1920-ական թուականներէն սկսեալ ըլլալով այդ երկրին մէկ մասնիկը, ինքնաբերաբար կրած են այդ դրական յատկանիշերը: Բաց-մտածողութեամբ հասարակութիւնն է որ լիբանանցին դարձուցած է, իր ազգակից ժողովուրդներուն իսկ վկայութեամբ, արաբին ամենագեղեցիկ դէմքը: Ջերմ, հիւրասէր, զգայուն, յարմարուող, կեանքը սիրող, լայնամիտ, ճաշակաւոր եւ աշխատասէր: Գուցէ այդ բոլորին մէջ պէտք է փնտռել ֆրանսական քաղաքակրթութեան հետքերը:

*****

Կար ժամանակ երբ կը մտածէի, թէ ճիշդ է որ հայ ժողովուրդը միշտ երախտապարտ պիտի մնայ Լիբանանին ու երբեք չի կրնար ուրանալ գաղթականութենէն հոն հասած տարաբախտ հայուն հիւրընկալումը, սակայն հետագային հայերն ալ, իրենց կարգին, այնքան շատ բան տուած են Լիբանանին: Տուած են հայկական աւանդութիւններէն, մշակոյթէն, արուեստներէն ու արհեստներէն, սատարած են անոր բարգաւաճման ու շատ ոլորտներու մէջ բարձր պահած են անոր անունը: Այդուամենայնիւ Հայաստան տեղափոխուելէս ետք, Լիբանանը սկսած եմ դիտել այլ ակնոցով:

Եթէ այսօր, Լիբանանէն հայրենադարձներուս մօտ ինչ-որ դրական՝ տարբերուող կէտեր կ’ընդգծուին, այդ կը վերագրեմ լիբանանեան կենցաղին, մշակոյթին, որով մենք ինքնաբերաբար սնուած ենք: Հոն մարդիկ տարբեր խորապատկեր ունին, իշխող է Միջերկրական ծովու ափի ժողովուրդներուն բնորոշ պահուածքը: Մեր խառնուածքը՝ ջերմութիւնը, մարդամօտութիւնը, ազնուութիւնը, լայնախոհութիւնը մենք կը պարտինք լիբանանցիի ընկերային, մարդասէր եւ ազատախոհ յատկութիւններուն, ուրիշներուն հանդէպ բացուած ապրելակերպին:

Բայց, եթէ նոյնիսկ պահ մը մոռնանք այս բոլորը կամ անտեսենք վերոնշեալներուն ազդեցութիւնը մեր սփիւռքահայու նկարագրին վրայ, եթէ մտածենք որ Լիբանանը մեզի ոչ մէկ իւրայատուկ բան տուած է, ՉԵՆՔ ԿՐՆԱՐ եւ ԻՐԱՒՈՒՆՔ ՉՈՒՆԻՆՔ դրժելու, որ ան մեզի ընձեռած է որպէս լիարժէք հայ ապրելու իրաւունքը եւ հնարաւորութիւնը: Եւ այս չգնահատելը երախտամոռութիւն եւ ապերախտութիւն պիտի ըլլար:

Լիբանանահայ գաղութը մեզի համար եղած է փոքր Հայաստան մը. անկաշկանդ հայերէն խօսիլ, հայկական ձեռնարկներ՝ բացառապէս հայերէն ծանուցումներով եւ բովանդակութեամբ, հայոց լեզուի ու պատմութեան անարգել դասաւանդում, հայկական տօներու նշում… մէկ խօսքով՝ հայկական շունչով թրծուելու եւ հայօրէն ապրելու բացառիկ միջավայր:

Այսօր երբ կը տեսնեմ թէ ինչպէս այլ, ի մասնաւորի արեւմտեան գաղութներու մէջ, հայկական հաստատութիւններու կամ կազմակերպութիւններու պատասխանատուներ կը նախընտրեն կամ ստիպուած են իրենց ոչ-հայախօս լսարանին համար հաղորդակցիլ օտար՝ ոչ-հայերէն լեզուով, ձեռնարկները յաճախ կատարելով ոչ թէ երկլեզու, այլ միայն օտար լեզուով, այդ ժամանակ փառք կու տամ, որ ծնունդ առած ու ապրած եմ երկրի մը մէջ, որ ամէն դիւրութիւն տուած է, որպէսզի հայկական ամուր հիմքեր ունենամ: Ամէն դիւրութիւն՝ որպէսզի ցանուած ազգային հունտերը ճիշդ ձեւով աճին: Հետագային անկէ շեղիլը ու ծռիլը այլեւս անհատական ընտրութիւն կ’ըլլայ ու մեղադրելի կը դառնայ ինքնին անհատը:

Լիբանանին շնորհած՝ որպէս հայ կազմաւորուելու այդ ազատութեան շնորհիւ է որ այսօր երբ որպէս հայրենադարձ ինծի հարց կու տան՝ «իսկ դուք հայերէն հասկանո՞ւմ էք, կարդում ու խօսո՞ւմ էք», ես հպարտութեամբ դրական պատասխան կու տամ, գուցէ նաեւ շատերու զարմանք պատճառելով, որ հայերը Լիբանանի մէջ ընկերային եւ քաղաքական ասպարէզներուն մէջ պատշաճօրէն ներկայացուած են, բազմաթիւ հայկական վարժարաններով ու եկեղեցիներով, հայկական անուանումով փողոցներով, օրաթերթերով, ձայնասփիւռի կայաններով եւ ակումբներով: Բացառիկ հայկական գաղութ, որ արժանի է ամէն գնահատանքի: Մաղթենք, որ ան ԵՐԲԵՔ աւելի չնահանջէ եւ այլ գաղութներու ճակատագրին չարժանանայ:

Ահա թէ ինչո՛ւ Լիբանանի հայկական գաղութը անփոխարինելի է:

Բիւր շնորհակալութիւն Մայրիներու յաւերժական երկիր Լիբանանին, որ ոչ մէկ կերպ խոչընդոտեց մեր լիարժէք հայ կազմաւորման: Եւ ահաւասիկ այսօր որպէս այդպիսին՝ հայկական ամուր արմատներով հայրենադարձ եղած եմ, հաւատալով որ բոլոր սփիւռքահայերուն վերջնագոյն նպատակը պէտք է ըլլայ վերադառնալ՝ ապրիլ եւ արարել Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ:

Լիւսի Տէօքմէճեան

3 comments
  1. Մեծ ՊՐԱՒՕ մը քեզի Լիւսի, որ մեր Լիբանանին տուիր իր արդար արժէքը, թարգմանն հանդիսանալով ամէն ԳԻՏԱԿԻՑ լիբանանահայու մտքին և սրտին խօսող ծննդավայրի մը նկատմամբ, որ միայն զայն ԳՆԱՀԱՏՈՂԸ կը զգայ և կը գիտակցի:

  2. Ապրիս լիւսի։ Շատ լավ դրսեվորեցիր Լիբանանի յիւրահատուկ դերը հայապահպանման գործին մէջ։

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like