Մենք՝ անժողովուրդ հող, անհող ժողովուրդ

Լիւսի Տէօքմէճեան, Երեւան, 27 ապրիլ 2024

«Եւ ի՜նչ էինք մենք
Ու երկիրը մեր,
… Զբօսաշրջի՜կ իր հայրենիքում,
Հիւր՝ իր սեփական օճախ ու յարկում.
… Անժողովուրդ հո՜ղ,
Անհող ժողովո՜ւրդ»:

Բանաստեղծ Գէորգ Էմինի «Մենք» քերթուածին մէջ այս կերպ ներկայացուած հայերս այս ժամանակաշրջանին կը նշենք մեր անհող մնալուն տուն տուող դէպքերուն՝ Հայոց ցեղասպանութեան տարելիցը: Պատմութեան ընթացքին իր պետականութիւնը կորսնցուցած, մշտապէս հողեր կորսնցուցած Հայաստանը հազար ինը հարիւր սեւ տասնհինգին կորուստի իր հերթական փուլը կ’արձանագրէր, որով Գէորգ Էմինի բնութագրմամբ կը դառնար «անժողովուրդ հող», իսկ հայը՝ «անհող ժողովուրդ»:

Այսօրուան դրութեամբ կ’ընդունինք մեր անժողովուրդ մնացած հողերուն փաստը, որոնց մէկ ստուար մասը երէկ Թուրքիոյ տիրապետութեան տակ էր, իսկ այսօր այլ հատուած մը՝ Ատրպէյճանի տիրապետութեան տակ: Սակայն չեմ ուզեր ընդունիլ, որ մենք անհող ժողովուրդ ենք: Հայաստանի Հանրապետութիւնը մեր հողն է, որուն ամէն մէկ հատիկին համար կեանքի գնով պայքարած ժողովուրդ ենք: Ինչքան զոհեր, արիւնի ու քրտինքի ծովեր ենք տուեր, որ պահենք այս հողը մի բուռ,− կ’ըսէ Համօ Սահեան:

Մենք անհող ժողովուրդ չենք, սակայն ճիշդ է, դժբախտաբար, աշխարհասփիւռ հայոց մէկ զգալի մասը] որպէս զբօսաշրջիկ կ’այցելէ իր հայրենի հողերը, հիւրի պէս կը ժամանէ իր սեփական օճախը: Եւ աւելի մեծ դժբախտութիւնը այն է, որ կը հաւատան, թէ ա՛յս մտածելակերպով ու վարուելակերպով իրենք զօրավիգ են Հայրենիքին ու պաշտպան՝ անոր իրաւունքներուն:

Հայոց ցեղասպանութեան մասին շատ անգամներ կտրուկ գաղափարներով կ’արտայայտուի ի մասնաւորի սփիւռքահայը: Տարիներով երգեցինք «սուլթան կ’ուզէ ջնջել մեզի», «խեղճ մշեցին մեռաւ լալով» եւ մեծ մարդասպանին՝ Հայաստանը քանդելու եւ հայ անունը ջնջելու տուած հրամանին մասին: Նաեւ խօսեցանք թուրքը ծունկի բերելու, Սթամպուլը արեան ծով դարձնելու, մեր բռնագրաւեալ հողերը վերադարձնելու մասին՝ «ուզեն-չուզեն ետ պիտի տան» ըսելով: Այս բոլորը Հայոց ցեղասպանութեան դառն իրողութենէն բխած բնական հոգեվիճակներ են, որոնց ազդեցութեան տակ մնացած է հայ ժողովուրդը մինչեւ օրս:

Եւ այդ պատճառով ալ Գէորգ Էմին իր «Մենք»ին մէջ կու տայ «կէս»ի գաղափարը: Ան կ’ըսէ «Մենք խո՛ւլ ենք կիսով… Մեր ականջներում Հայոց պատմութեան քաո՜սն է խշշում»: Այդ քաոսի խշշոցը երբեք պէտք չէ դադրի, որովհետեւ մենք պէտք չէ դադրինք մեր պատմութիւնը յիշելէ, բայցեւ մենք պէտք չէ խլանանք եւ այլ երկիրներու, միջազգային հանրութեան հետ յարաբերինք ցեղասպանուած ժողովուրդի հոգեցնցման իրավիճակը որպէս առանցք ունենալով: Անհրաժեշտ է, որ Հայոց ցեղասպանութեան ընկալումը յարաբերենք մեր ունեցած փաստին՝ Հայաստանի Հանրապետութեան պետականութեան շահերուն հետ:

«Մենք կոյր ենք կիսով»: Ճիշդ է, մեր աչքերը միշտ թաց եղած են արցունքով եւ աղօտ տեսած ենք միշտ, բայց կորուսեալ հայրենիքի շարունակական փնտռտուքը պէտք չէ մեզ կուրացնէ՝ չտեսնելու մեր ներկան՝ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, որուն իմաստուն եւ օրինական քաղաքականութիւնը պէտք է ըլլայ, առաջին հերթին, ցեղասպանութիւններու կրկնութեան բացառումը եւ հզօր պետականութիւն ունենալու հրամայականը: Պէտք չէ թոյլ տանք, որ այս պատճառով չտեսնենք կամ չտեսնելու տանք աշխարհաքաղաքական իրադարձութիւնները, ներկայի իրողութիւններն ու գործօնները, պատմական ընթացքներն ու կանխատեսուող հորիզոնները:

*****

23 Ապրիլ 2024-ին, այս մտքերով կը մտնէի Ծիծեռնակաբերդի խորհրդալի մատուռէն ներս, «որ կը կանգնի արեւուն տակ ու լուսնին՝ իբրեւ անթաղ նահատակաց Յուշարձան» (Մուշեղ Իշխան): Արդէն չորս տարի է, Հայոց ցեղասպանութեան տարելիցին կ’այցելեմ Ծիծեռնակաբերդ ու կ’ունենամ հետեւեալ խոկումը. չկայ ոեւէ գիտակից հայ, որ կրնայ մոռնալ ու չյիշել եղեռնազարկ եղած իր նախնիները], չկայ ոեւէ հայ, որ չհասկնայ, թէ ինչ կը նշանակէ իր հողերէն քշուիլ ու հայրենազրկուիլ, չէ՞ որ անոր կրկնօրինակը տեղի ունեցաւ տակաւին վերջերս՝ Սեպտեմբեր 2023-ին: Չկայ ոեւէ հայ, որ չուզէ վերականգնել իր ամբողջական հայրենիքը: Բայց ինչպէ՞ս: Հազարումէկ հարց կը խճողեն միտքս. Թուրքիան ցեղասպանութիւն գործած ըլլալը ընդունելու եւ ներողութիւն խնդրելու քաջութիւնը ունենայ նոյնիսկ, պիտի զիջի՞ միջազգայնօրէն իրը ճանչցուած՝ հայկական հողերէն, իսկ հայը պիտի կռուի՞ ուժով ձեռք բերելու համար զանոնք: Այս բոլորը գիտակցելով, ես ի՞նչ պէտք է խոստանամ մեր նահատակներուն: Մոռցողը չեմ, որ «յիշել» խոստանամ, բայց պահանջը… հատուցման պահանջը… Ինչպէ՞ս ընել, որպէսզի գործնական ըլլայ այդ պահանջը եւ չմնայ միայն ամբոխահաճութեան նեղ շրջանակին մէջ, ինչպէս որ դժբախտաբար տեսած եմ Սփիւռքի մէջ:

Հազար ներողութիւն եւ քաւ լիցի, ես երբեք չեմ նսեմացներ աշխատանքը այն բազմաթիւ անձնուրաց եւ ինքնազոհ տղոց, որոնք Ցեղասպանութեան ճանաչումը ապահովելու եւ միջազգային ընտանիքին ուշադրութիւնը անոր վրայ սեւեռելու համար չխնայեցին անգամ իրենց երիտասարդութիւնն ու կեանքը: Չեմ թերագնահատեր Ցեղասպանութեան իրողութիւնը եւ անոր ճանաչումը լոյսին բերելու համար հիմնուած գրասենեակներուն եւ յանձնախումբերուն աշխատանքը: Բայց ի՞նչ էր ճանաչումին յաջորդող քայլը, ի՞նչ պէտք էր ըլլար մեր յաջորդ ընելիքը: Վստահ որ այդ մէկը թրքական դրօշակները այրելով, Թուրքիոյ հանդէպ հայհոյանքներ տեղացնելով, թուրքը ծունկի բերելու պոռոտախօս լոզունգներով չեն իրականանար: Պահանջատիրութիւնը 109 տարի է ԱՅԴ ձեւով չիրականացաւ. ուրեմն, բացի ցեղասպանին նկատմամբ ատելութեան զգացումը վառ պահելու ձգտումներէն, պահանջատիրական այդ գործելաոճը ապարդիւն էր:

Ես չեմ գիտեր աշխարհաքաղաքական զարգացումները ի՞նչ կը թելադրեն հետագային. Հայաստանի Հանրապետութիւնը կրնա՞յ որպէս պետութիւն հողային օրինական պահանջ ներկայացնել՝ ուղիղ առճակատում յայտարարելով տարածաշրջանին մէջ անդրժելի կշիռ ունեցող Թուրքիոյ հետ, թէ՞ դիւանագիտութիւնը իր այլ խօսքը կ’ունենայ: Բայց քաջ գիտեմ, թէ որպէս պետութիւն եւ ազգ մեր ԳԵՐԱԳՈՅՆ նպատակը պէտք է ըլլայ ուժեղ ու բարեկեցիկ Հայաստանի Հանրապետութիւն ունենալը: Եւ այդ մէկը կը պահանջէ անկախութեան եւ ինքնիշխանութեան պահպանում, պատասխանատու միտք, կամք, խորիմացութիւն, իր պետութեան թիկունք կանգնող հայ ժողովուրդ, որ առաջին հերթին պիտի հաւատայ, թէ պայքարելու առաջին ռազմավարութիւնը անհող ժողովուրդ չըլլալն է:

23 Ապրիլ 2024-ին ես մեր նահատակներուն խոստացայ այս. այնպէս ապրիլ, որ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ապրելով՝ իմ կարողութեանս սահմաններուն մէջ սատարեմ ուժեղ, բարեկեցիկ ու օրինապահ երկիր ունենալուն:

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like