Հայոց ազգային պարի Կոմիտասը

Գէորգ Նաթալի (Եազըճեան), Երեւան, 29 փետրուար 2024

Փետրուարի 6-ին Երեւանի մէջ սրտի կաթուածով յանկարծամահ եղաւ Գագիկ Գինոսեանը:

Ո՞վ էր Գինոսեան, որու անունը ողջութեան իսկ հոմանիշ դարձաւ հայոց ազգային պարի ժողովրդականացման:

Ծնած էր 1966-ին՝ Ճաւախքի Ախալցխա քաղաքին մէջ: 1990-ին աւարտած էր Երեւանի Փոլիթեքնիք Հիմնարկի Համակարգչային գիտութեան բաժանմունքը: Հիմնարկին մէջ ծանօթանալով հայ ազգագրական երգի նուիրեալ, առասպելական Հայրիկ Մուրատեանին, ընդգրկուած է անոր հիմնած «Վան» ազգագրական երգի-պարի համոյթին մէջ, ինչը ճակատագրական դարձաւ թէ՛ իր եւ թէ՛ առնուազն հայրենաբնակ հայութեան համար: Գագիկ այնքան սիրեց հայ երգն ու մասնաւորաբար պարը, որ իր կեանքի մնացեալ մասն անմնացորդ նուիրեց հայ մշակոյթին: Խորացաւ հայ ազգագրական պարերու մարզին մէջ, թափանցեց անոնց փիլիսոփայութեան խորքերը, պեղեց անոնց իմաստները, զբաղեցաւ բանահաւաքչութեամբ, ժողովուրդէն հատիկ առ հատիկ վերցուց ազգագրական պարերը (շուրջ 40 պար) եւ զանոնք մաքրելով՝ վերադարձուց նոյն ինքն ժողովուրդին: Հիմնեց «Կարին» աւանդական երգի-պարի համոյթը, որ տիրական անուն դարձաւ հայ ազգագրական պարի բնագաւառին մէջ:

Սակայն Գինոսեանի մեծագոյն գործն եղաւ հայ ազգագրական պարի հանրայնացումը. ան այդ պարը վար բերաւ բեմերէն եւ ժողովուրդին սորվեցուց զանոնք՝ իբրեւ հայոց ազգային ինքնութեան անբաժան բաղադրատարր: Եթէ «Կարին»ի մէջ երբեւէ պարած տղաքն ու աղջիկները, լաւագոյն պարագային, քանի մը հարիւր հոգի կը կազմեն, Գինոսեանի գործունէութեան շնորհիւ, տասնեակ հազարաւորներ սորվեցան այդ պարերը եւ Գագիկի բացատրութիւններով իւրացուցին անոնց խորքային իմաստները. Գագիկի գիտական հետազօտութեանց շնորհիւ, այդ պարերը դադրեցան սոսկ շարժումներ ըլլալէ, այլ դարձան անբաժանելի հայ նոր սերունդներու էութենէն, անոնց մաշկին նման միահիւսուած անոնց մարմինին, միտքին եւ հոգիին: Բաց դասի վայրերն էին … Երեւանի հրապարակները կամ որտեղ որ կարելի էր քանի մը տասնեակ հոգի մէկտեղել: Հրապարակներու պարագային, պարողներուն թիւը երբեմն կը հասնէր հազարներու:

Գագիկ Գինոսեանի յամառ ջանքերուն շնորհիւ, 2010-ական թուականներուն Հ. Հ.ի դպրոցական ծրագիրներուն մէջ ընդգրկուեցան հայ ազգային երգն ու պարը, իրագործում մը, որու հսկայական նշանակութեան մասին գրելը անիմաստ է նոյնիսկ:

Գագիկ Գինոսեան նաեւ ազգային գաղափարախօս էր: Իւրացուցած էր յատկապէս, Գարեգին Նժդեհի ազգափրկիչ, ուղեցոյց գաղափարախօսութիւնը՝ անոր գործնականացման մէջ տեսնելով հայ ազգի վերածնունդն ու պայծառ ապագան: Եւ ինք կենդանի օրինակն էր այդ գաղափարախօսութեան կիրառութեան:

Գագիկ Գինոսեան Արցախեան երկու պատերազմներու մասնակից էր: Ազգային հերոս, նահատակ Լէոնիտ Ազգալդեանի հրամանատարած «Ազատագրական Բանակ»ի կազմին մէջ մասնակցելով առաջին պատերազմին, աչքի ինկաւ ատրպէյճանական երկու զրահամեքենայ «Ֆակոթ» հակահրասայլային հրթիռներով ոչնչացնելով: Իսկ երկրորդ՝ 44-օրեայ պատերազմին ան մասնակցեցաւ ՈՄԱ կամաւորականներու խմբաւորման հետ: Քարվաճառի ճակատին վրայ ՈՄԱ-ն եւ իմ անդամակցած «Ազգային Լեգէոն»-ը հարեւաններ էին: Միասին հոկտեմբերի կէսին, երբ պատերազմը դեռ կը շարունակուէր, երկու օրով եկանք Երեւան: Ճանապարհին ինծի գուժեց «Կարին» խումբի պարողներէն, հիանալի երիտասարդ Յարութիւն Ստեփանեանի՝ Մարտակերտի շրջանին մէջ նահատակութեան գոյժը: Երեւան չհասած, մտանք Աբովեան քաղաք՝ գլուխ խոնարհելու Յարութիւնի աճիւններուն առջեւ, յաջորդ օրն ալ մասնակցեցանք հերոսի թաղման: Գագիկ իր սիրեցեալ աշակերտը ճանապարհ դրաւ մարտական «Եարխուշտա» պարով: Ի՜նչ իմանայինք, որ իր անակնկալ մահէն ետք, իր աշակերտներն ու հազարաւոր սիրելիները զինք եւս այս տարուայ փետրուարի 8-ին պիտի յուղարկաւորէին նոյն պարով:

Գագիկը իր տարերքին մէջ

Գագիկին ծանօթացած եմ շուրջ երեք տասնամեակ առաջ: Գաղափարական ընկերներ էինք: Այդուհանդերձ, գլուխ-գլխի հազիւ 10 վայրկեան խօսած ըլլանք իրարու հետ, քանզի միշտ շարժման, աւելի ստոյգ՝ վազվզուքի մէջ էր: Երբ մեր ճամբուն վրայ պատահական կը հանդիպէինք, հազիւ ժամանակ կ’ունենար … ողջագուրուելու: Ներողութիւն խնդրելով, կը շարունակէր իր վազքը, որ կրնամ անվերապահօրէն անուանել սրբազան առաքելութիւն:

Ոմանց համար կրնայ անընդունելի կամ չափազանցեալ թուիլ Գագիկը հայոց պարի Կոմիտաս անուանելս: Սակայն ան լիովին արժանի է այդպէս կոչուելու՝ նկատի ունենալով հետեւեալ նմանութիւնները հայ երգի տիտանին հետ.

– Բանահաւաքչութիւնը. Եթէ Կոմիտաս հայ գիւղացիէն ու քաղաքացիէն պատառիկ առ պատառիկ հաւաքեց հայ երգը, նոյնը Գինոսեան կատարեց հայ ազգային ու ազգագրական պարերուն հետ:

– Կոմիտաս զտեց ու մաքրեց մեր երգերը օտարամուտ տարրերէն: Նոյնը կատարեց Գինոսեան հայ պարին հետ: Օրինակ, հիմնովին դուրս շպրտեց ծեքծեքումները, մարմինի զանազան մասերու (յատկապէս կոնքի) անհարկի շարժումները, զանոնք փոխարինելով իսկական հայկականներով, մասնաւորաբար, ծունկերու զսպանակային շարժումներով:

– Այս բոլորէն ետք, Կոմիտասի նման, Գագիկ նոյն այդ պարերը, արդէն մաքրուած-բիւրեղացած, ոչ միայն վերադարձուց անոնց տիրոջը՝ հայ ժողովուրդին, այլեւ նոյն այդ պարերը հնարաւոր բոլոր միջոցներով սորվեցուց նոր սերունդներուն: Այսօր եթէ հայ ազգային պարը ժողովրդային լայն համակրութիւն եւ կիրառում ունի Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, այդ հիմնականին մէջ կը պարտինք Գագիկ Գինոսեանի անձնուէր ջանքերուն: Փաստօրէն, ան ստեղծեց հայ պարի համազգային դպրոց, ուրկէ շրջանաւարտ եղան ու իրենց մեծ ուսուցիչին գործը կը շարունակեն տասնեակ հազարաւորներ:

Ահա թէ ո՛ւր է ակունքը այն անսահման վիշտի, յարգանքի ու սիրոյ, որ մեր ժողովուրդը ցուցաբերեց Գագիկի մահուան առթիւ: Հազարաւորներ եկած էին Երեւանի Նոր Նորքի Ս. Սարգիս եկեղեցի, յաջորդ օր՝ Սենեկային երաժշտութեան տուն, ապա Եռաբլուր՝ գլուխ խոնարհելու Գինոսեանի դագաղին եւ արժանաւորապէս յուղարկաւորելու այս Մեծ Հային:

Գագիկ Գինոսեանի պայծառ անունը յաւերժ պիտի մնայ հայ ազգագրական պարի պատմութեան մէջ:

Իմ խնդրանքն է, որ Եռաբլուր այցելողներ անպայման գլուխ խոնարհեն հայոց պարի եւ նժդեհեան ոգիի Մեծ Ուսուցիչի լոյս շիրիմին առջեւ:

2 comments
  1. Եւ այսպէս… տիտան մը եւս մեկնեցաւ, սակայն այն ինչ մեր ժողովուրդին ժառանգ մնաց յաւերժ է ինչպէս Կոմիտասինը: Այո՛, ճիշդ է Գագիկ Գինոսեանը տիտղոսել հայկական պարի Կոմիտասը: Շնորհալաութիւն:

    Ժանօ

  2. For those who are wondering about Kinosyan’s pose in the picture at the top, the closed right hand over heart is Njdeh’s tseghagron salute.

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like