Մեր յոյսը պէտք է մե՛ր վրայ դնենք

­ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑ ԳԱՐԵԳԻՆ ՉՈՒԳԱՍԶԵԱՆԻ ՀԵՏ

(«ՍԱՍՆԱՅ ԾՌԵՐ» ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԿՈՒՍԱԿՑՈՒԹԻՒՆ)

«Սասնայ Ծռեր» Համահայկական Կուսակցութիւնը (այսուհետեւ՝ «Ս.Ծ.») կարեւոր ներկայութիւն մըն է Հայաստանի քաղաքական երկնակամարին վրայ եւ կը վայելէ ոչ-արհամարհելի թուով հայոց, յատկապէս երիտասարդութեան յարգանքն ու վստահութիւնը: Կուսակցութիւնը հիմնուած է 2018-ի Սեպտեմբերին: Սկզբնական շրջանին՝ նախագահ Սերժ Սարգսեանի տարիներուն, «Ս.Ծ.»ը կը յատկանշուէր շեշտուած հակառուսական տրամադրութիւններով եւ զօրաւոր ընդդիմութիւն ցոյց կու տար Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցութեան: 2018-ի խորհրդարանական ընտրութիւններուն «Ս.Ծ.»ն ստացաւ քուէներուն միայն 1.86 տոկոսը, որու հետեւանքով ան իր ներկայացուցիչը չունեցաւ Ազգային Ժողովին (խորհրդարան) մէջ:

«Ս.Ծ.»ը կը ջատագովէ ռազմավարական դաշինքի մը հաստատումը ԱՄՆ-ի եւ միաժամանակ Իրանի հետ, ինչպէս նաեւ սերտ յարաբերութիւններ ստեղծել Եւրոպական Միութեան, Ուքրաինայի, Վրաստանի, Չինաստանի, Հնդկաստանի հետ եւ շարունակել պահպանել հայ-ռուսական աւանդական յարաբերութիւնները:

Վերջերս «Ս.Ծ.»ն հանդէս եկաւ մամլոյ ասուլիսով մը, որու ընթացքին կուսակցութեան ներկայացուցիչները կարեւոր հաստատումներ ըրին յառաջիկայ ժամանակաշրջանին իրենց որդեգրելիք քաղաքականութեան եւ Հայաստանի Հանրապետութեան ներկայիս իշխանութեան քաղաքականութեան վերաբերեալ:

Ստորեւ կը ներկայացնենք մեր հարցազրոյցը «Ս.Ծ.»ի ղեկավար մարմինի անդամ պրն. Գարեգին Չուգասզեանի հետ:

Երկու խօսք. Սոյն հարցազրոյցը կատարած ենք Յունուարի վերջաւորութեան, այն օրերուն, երբ քաղաքական ուժերը կը սկսէին բեւեռանալ, իսկ սահմանադրութեան բարեփոխութեան մասին թեր ու դէմ կարծիքները սկսեր էին հրապարակ իջնել: Սպասեցինք մինչեւ որ այս հարցով ալ միտքերը յստականան եւ քաղաքական ուժերը հրապարակեն իրենց կեցուածքները:

Հարցում.Հայաստանի հասարակութեան մէջ կայ ընդդիմութիւն, ինչ որ բնական է եւ անհրաժեշտ, պայմանով որ խաղի օրէնքներով շարժին եւ նպաստեն երկրի ժողովրդավարութեան զարգացման, այսինքն ըլլան առողջ եւ կառուցողական ընդդիմութիւն: Ձեր ընդդիմութիւնը ինչո՞վ կը տարբերի այլ ընդդիմադիր հոսանքներէ:

Պատասխան.- Նախ ասեմ թէ վերջին տասնամեակներին ունեցել ենք քաղաքական ամայացած դաշտ. մինչեւ 2018թ. առկայ պայմաններում քաղաքական ընդդիմութիւն դասական իմաստով չէր կարող լինել: 2018-ի ժողովրդական համընդհանուր խանդավառութեան պայմաններում մենք գտնում էինք, որ պէտք է ազատուել նախորդ վարչակազմի մնացորդներից: Նոր իշխանութիւնները բաւականին ուշացրեցին դա, թէեւ այդ մասին բազմիցս յիշեցնում էինք:

Անցումային արդարադատութեան գործիքները չդիտարկուեցին ըստ էութեան եւ դա հանգեցրեց այսօրուայ ճգնաժամային պատկերին… Հետեւաբար վրէժխնդրականները (ռեւանշիստ) աւելի ու աւելի լկտիացրին իրենց գործունէութիւնը: Այս պայմաններում տարբեր-տարբեր ձայներ են լսւում: Որպէս ընդդիմադիր կուսակցութիւն, մենք էլ մեր ձայնն ենք բարձրացնում այս ճգնաժամային վիճակից դուրս գալու մասին: Առաջին խնդիրներից մէկը պէտք է լինէր քաղաքական դաշտ ստեղծելու խնդիրը, կուսակցութիւնների մասին օրէնքի ընդունումը, բնականաբար՝ ընտրական օրէնքի վերանայումը եւ նոր օրէնքի ընդունումը: Այս բացթողումների պայմաններում տեղի ունեցան խորհրդարանական ընտրութիւնները եւ ունեցանք այն խորհրդարանը, որն այսօր ունենք:

Իրականութեան մէջ, խորհրդարանական ընդդիմութիւն որպէս այդպիսին գոյութիւն չունի. 5-րդ շարասեան ներկայացուցիչները ընդդիմութիւն չեն կարող լինել: Մենք պէտք է մաքրէինք այս դաշտը, որպէսզի ունենայինք իսկական ընդդիմութիւն:

Վերադառնալով տարբերութիւններին, կ’ընդգծէի ուժեղ համագործակցութիւնը տարբեր կուսակցութիւնների եւ իշխող կուսակցութեան միջեւ, որը հնարաւորութիւն կը տար ստեղծելու ազգային համաձայնութեան կառավարութիւն, որը արտակարգ իրավիճակի պայմաններում է առաջանում եւ աւարտին է հասցնում յեղափոխութիւնը:

Հարցում.- Ըստ ձեր կուսակցութեան՝ ի՞նչն է պատճառը, որ կարգ մը բարեփոխութիւններու շարքին դանդաղ կ’ընթանայ դատական համակարգի արմատական բարեփոխութիւնը:

Պ.- Վերջին 50 տարիների ընթացքում, բռնատիրական կարգերից դէպի ժողովրդավարական կարգեր անցման յաջող եւ անյաջող համաշխարհային բազմաթիւ փորձեր ենք տեսել, այդ թւում եւ նախկին խորհրդային երկրներում: Մարդիկ գիտակցել են անցումային արդարադատութեան կարեւորութիւնը եւ անցում են կատարել դէպի կայուն ժողովրդավարութիւն, որի ընթացքում, յաջորդական ընտրութիւնների շնորհիւ երկիրը առաջընթաց է ապրել տնտեսական ու քաղաքական առումներով: Տեսել ենք նաեւ մի քանի տասնամեակ յարատեւ յեղաշրջումների արատաւոր փուլ: Հայաստանի մէջ 1980-ականների վերջերի իսկական յեղափոխութիւնը, որ շատ լաւ ապագայ էր խոստանում, 1990-ական թուերի կէսերին անընդհատ յեղաշրջումների շրջափուլի մէջ մտաւ: Հիմա մենք, որպէս երկիր, սպառել ենք այս արատաւոր ճամբով գնալու չափ ու սահմանը, եւ պէտք է կամք գտնենք մեր մէջ՝ աւարտին հասցնելու բարեփոխութիւնները, կայուն յետագիծ դուրս գալու եւ կայուն ժողովրդավարութեան փուլը մտնելու:

Այդ երկրները անցումային արդարադատութիւնը կիրառել են ցանկալի փուլին հասնելու համար: Մենք պէտք է սովորենք այդ երկրների փորձով: Եթէ դա չանենք՝ կրկին կը մտնենք արատաւոր յեղաշրջումների փուլը, ինչը շատ վտանգաւոր է: Միւս կողմից, դա մեզ բոլորիս, բոլոր գիտակից քաղաքացիներիս, այդ թւում՝ այս փուլի անհրաժեշտութիւնը գիտակցող սփիւռքահայերին, պէտք է դրդեն ուժերը միաւորել եւ ստեղծել այնպիսի մի բեւեռ, որը կը փորձէր իրականացնել այդ փոփոխութիւնները եւ աւարտին հասցնել յեղափոխութիւնը Հայաստանում:

Հ.- Ձեր հրապարակային ելոյթին մէջ յայտնեցիք ընդդիմութեան անցնելու դիրքորոշման մասին: Որո՞նց հետ գործակցիլ կը ծրագրէք:

Պ.- Պատրաստ ենք համագործակցելու բոլոր այն ընդդիմադիր հոսանքների հետ, որոնք թաթախուած չեն եղել նախկին վարչակարգի հետ համագործակցութեան ճահիճի մէջ եւ չեն մասնակցել Մարտի 1-ին, այլ մասնակցել են յեղափոխական գործընթացին: Այսինքն չկայ խտրականութիւն: Պատրաստ ենք համագործակցելու այն բոլոր ուժերի հետ, որոնք գիտակցում են անհրաժեշտութիւնը կասեցնելու վրէժխնդրականութիւնը Հայաստանում եւ արատաւոր յեղաշրջումների փուլ չմտնելու համար բաւական դիմադրողականութիւն են ցուցաբերում:

Հ.- Մեզի եւ հարիւրաւորներու համար զարմանալի է, թէ ինչո՞ւ մինչեւ օրս բանտարկուած կը մնան «Սասնա Ծռեր»ի կարգ մը անդամներ:

Պ.- Ոչ միայն բանտում են, այլեւ ամէնից անհեթեթ բանը, որ կարող է լինել՝ դա այսպէս ասած, յեղափոխութիւնից յետոյ Պասթիլում քաղաքական բանտարկեալներ ունենալն է: Մի կողմից այդ հանգամանքը, միւս կողմից էլ «Ս.Ծ.»ի շարունակուող խեղկատակ դատավարութիւնը խօսում են յեղափոխութեան անաւարտութեան մասին: Յեղափոխութիւնից յետոյ համարեա երկու տարի տեւող եւ հին ռեժիմի կարած մեղադրանքներով նման անհեթեթութիւնը չպէտք է շարունակուի: Մինչ պետական ահաբեկչութիւն իրականացրած իշխանութիւնը մեզ մեղադրանք ներկայացրեց, որը շարունակում է պահպանուել, երկրորդ նախագահի դէմ զուգահեռ դատ է գնում՝ նրան մեղադրելով սահմանադրականութեան տապալման մէջ: Ստացւում է՝ մի կողմից Հայաստանում ընթանում է 2008 թուականից սկսած սահմանադրականութեան տապալման դատավարութիւն, միւս կողմից էլ սահմանադրականութիւնը վերականգնելու փորձի համար դատում են այն ուժերին, ովքեր այդ սահմանադրականութեան տապալման դէմ ապստամբուել են 2016-ին: Իրաւական այս անհեթեթութիւնը շարունակւում է, որով ի յայտ է գալիս յեղափոխութեան անաւարտութեան այս վիճակը: Կարծում եմ, թէ սա կապուած է մեր երկրորդ հարցի հետ, որին պատասխանեցի քիչ վերեւ:

Պատճառներ են բերում, թէ իբր անիմաստ ձեւով գնացել ենք տարածք գրաւելու կամ կողոպուտ կատարելու նպատակով: Ոչ ոք իսկական դրդապատճառների մասին չի խօսում, իսկ առանց դրդապատճառների քննութեան՝ դատավարութիւն չի կարող լինել: Սա խտրական վերաբերմունք է եւ հակասութեան մէջ՝ զուգահեռ ընթացող Քոչարեանի դատավարութեան հետ: Այս անհեթեթութիւնից հրաժարուել հնարաւոր է, եթէ երկրում անցումային դատավարութեան մեխանիզմներ սկսեն կիրառել:

Հ.- Ըստ «Սասնայ Ծռեր»ի՝ ո՞ւր կը թերանայ սփիւռքը եւ ի՞նչ կ’ակնկալուի հայութեան այս հատուածէն:

            Պ.- Ապրում ենք նոր ժամանակներում, որոնք նոր մարտահրաւէրների առաջ են կանգնեցնում ողջ հայութեանը թէ՛ Հայրենիքում եւ թէ՛ սփիւռքում: Պիտի հասկանանք, որ պետութիւն ասածը դա պետութեան զարդարանքները (տեքորացիա) չեն. անկախ պետութիւն ստեղծելը սուր մտքի եւ սրտի շատ լուրջ աշխատանք է: Դա վերաբերում է թէ՛ հայաստանցիներին եւ թէ՛ սփիւռքահայերին, քանի որ մենք խօսում ենք պետական լուրջ վարչամեքենայ ստեղծելու մասին: Մենք տակաւին չենք ստեղծել ըստ էութեան անկախ պետութիւն իր ազատագրուած մարմիններով: Անկախութիւնից յետոյ մեր պետութիւնը զաւթել է կազմակերպուած քրէական յանցախումբը (պանտա), որը նաեւ օրէնքներն է զաւթել: Ցաւօք սրտի, այդ յանցախումբը յատկապէս սփիւռքի կողմից ընկալուել է որպէս հայութեան շահերի արտայայտիչ, մինչդեռ նրա անդամները պետութիւնը շահագործել են միայն իրենց սեփական շահերի համար՝ ի վնաս համայն հայ ժողովրդի: Տեսնում ենք, որ հարիւրհազարաւոր մարդիկ են արտագաղթել, տասնեակ հազարավոր ընտանիքներ են քայքայուել, ժողովուրդը թալանուել է, տնտեսութիւնը՝ կործանուել, իսկ մի խումբ մարդիկ միլիոնատէր կամ միլիարդատէր են դարձել: Այդ ամբողջը մենք, նկատի ունեմ նաեւ սփիւռքը, յաճախ անտեսել ենք, ասելով՝ լա՜ւ, անտեսենք յանուն Հայաստանի շահի: Ո՛չ, Հայաստանը այստեղ չի շահել, Հայաստանը այստեղ միայն կորցրել է:

Սփիւռքում յաճախ մտածել են, թէ մեր թշնամիները յանկարծ չյարձակուեն մեր վրայ՝ քաղաքական ցնցումների առիթներից օգտուելով: Ընդհակառակը, երբ մենք յեղափոխութիւնն արեցինք եւ ամբողջ ժողովուրդը մասնակցեց, նրանք նման արկածախնդրութիւնից աւելի զգուշացան: Մենք ցնցումներ չէինք ուզում, ուզում էինք անհնազանդութեան խաղաղ ցոյցերի միջոցով մեր ձայնը լսելի դարձնել:

Քաղաքական գիտակցութեան խնդիր ունենք: Մեզ անհրաժեշտ է պետութիւնը զաւթած յանցախմբի գործունէութեանը քաղաքական գնահատական տալ: Դրանից պէտք է սկսուի Հայաստանում քաղաքական յեղափոխութեան յաջորդ փուլը: Սփիւռքում պէտք է գիտակցեն, որ առաջ գնալն անհնարին է առանց քաղաքական գնահատական տալու, որի էութիւնը պետութեան զաւթումը արձանագրելն է: Այստեղից էլ պէտք է սկսել անցումային արդարադատութեան գործողութիւնները, քաղաքական դատավարութիւնները եւ համերաշխութեան հաստատումը: Պետութեան զաւթմանը նուազ չափով մասնակցած հատուածների մեծ մասին համաներում պէտք է լինի, բայց ոչ երբեք այն պարագլուխների համար, որոնք կազմակերպել են այդ զաւթումը: Կարծում եմ, թէ սրա գիտակցումը բաւարար չափով չկայ սփիւռքում, ինչո՞ւ չէ՝ նաեւ Հայաստանում:

Քաղաքական գիտակցութեան բարձրացումը թէ՛ Հայաստանում եւ թէ՛ սփիւռքում՝ կարեւոր նախապայման է իսկապէս անկախ պետութեան ստեղծման համար, պետութիւն, որը կը պաշտպանի հայերի շահերը թէ՛ Հայաստանում եւ թէ՛ սփիւռքում:

Հ.- Արտերկրի հայութեան մէջ հնուց ի վեր գերիշխող է այն կարծիքը, թէ առանց Ռուսաստանի մենք չենք դիմանար, որ Ռուսաստանը մեր միակ դաշնակիցն է թշնամիներով շրջապատուած այդ տարածաշրջանին մէջ: Ի՞նչ կ’ըսէք այս մասին:

            Պ.- Մենք երկար պատմութիւն ունեցող ժողովուրդ ենք եւ պատմական դասեր առնելու պէտք ունենք: Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, անցնող հարիւրամեակում երկու անգամ ականատես ենք եղել այն իրականութեան, որ Ռուսաստանը ի՛ր շահերից ելնելով լքել է մեզ: Նոյնը եւ ուրիշ մեծ պետութիւններն են արել: Ուրեմն առողջ բանականութիւնը յուշում է, որ մենք ամէնից առաջ պէտք է ապաւինենք մեր սեփակա՛ն ուժերին, մեր սեփակա՛ն բանակին ու բանականութեան, որոնք մեր բնական ու միակ դաշնակիցներն են: Դա նշանակո՞ւմ է, թէ մենք անկարող ենք պաշտպանել մեր հայրենիքը, թողնենք, քոչենք ու գնա՞նք մեր երկրից: Իհարկէ ո՛չ:

            Մենք ապրել ենք այստեղ հազարամեակներ, կորցրել ենք մեր անկախութիւնը, կրկին անկախացել: Ռուսաստանը այս տարածքներում յայտնուել է ընդամէնը երկու հարիւր տարի առաջ: Բայց չէ՞ որ, ինչպէս ասացի, այստեղ գոյութիւն ենք ունեցել հազարամեակներով, եւ յայտնի չէ թէ ռուսները այստեղ ո՞րքան ժամանակ կը մնան: Մենք պէտք է ինքներս մտածենք այս մասին, հետեւաբար մե՛նք պիտի լինենք մեր պաշտպանը: Այն ազգը, որ հրաժարւում է ինքն իրեն պաշտպանելու իր բնական իրաւունքից՝ դատապարտուած ազգ է, զրկւում է անկախութիւնից եւ սեփական ճակատագիրը իր ձեռքով կերտելու հնարաւորութիւնից: Ամէն ազգ պէտք է իր պաշտպանութիւնն ու անվտանգութիւնը ի՛նք կազմակերպի:

            Գալով Ռուսաստանի հետ մեր յարաբերութիւններին, բնական է, մենք կարող ենք տարբեր տիպի յարաբերութիւններ ունենալ թէ՛ Ռուսաստանի, թէ՛ ԱՄՆի, թէ՛ Իրանի, թէկուզ Թուրքիայի հետ: Բոլոր յարաբերութիւնների պարագայում՝ ճիշտ հաշուարկներ պէտք է անել: Կարող է մեր շահերը համընկնեն Ռուսաստանի շահերի հետ, կարող է հակասեն իրար կամ հակասեն Ռուսաստանում իշխանութեան մի թեւի շահերին: Օրինակ, ենթադրենք Ռուսաստանը ուզում է մեր անվտանգութեանը լրջօրէն սպառնացող զէնքեր տալ Թուրքիային, որի մասին հիմա խօսակցութիւններ կան: Ռուսաստանը հիմա միջուկային էլեկտրակայան է կառուցում Թուրքիայում, ուրեմն՝ անհանգստանալու տեղիք ունենք:

Ուզում եմ ասել, որ պետութիւնների միջեւ յարաբերութիւնները շատ տինամիք են այսօրուայ յարափոփոխ աշխարհում. Ռուսաստանի շահերը այսօր կարող են համընկնել Թուրքիայի շահերի հետ, վաղը կարող են հակասել: Տեսնում ենք, թէ ինչպէս վերջին 2-3 տարիների ընթացքում ռուս-թուրքական յարաբերութիւնները անընդհատ փոփոխւում են. օրինակ, նրանց միջեւ հակասութիւնները վերջին ամիսներին շատ են սրուել Սիրիայի Իտլիպի նահանգում: Նման յարափոփոխ վիճակում, պէտք է ճկունութիւն ունենանք, մեր սեփակա՛ն շահերից ելնելով յարաբերութիւններ ունենանք բոլորի, այդ թւում եւ Ռուսաստանի հետ: Այստեղ պէտք չէ խտրականութիւն դնել եւ կրկնել, թէ մեր շահերը համընկնում են ՄԻԱՅՆ Ռուսաստանի շահերի հետ: Ռուսաստանում տարբեր ուժեր կան, կարծէք թէ անցումային վիճակ կայ այնտեղ՝ սահմանադրական բարեփոխութիւններ եւ այլն եւ այլն: Սա շատ բարդ իրավիճակ է ստեղծում մեզ համար, ուստի պէտք է շատ զգոյշ լինենք:

Ամէն դէպքում, մեր յոյսը պէտք է մե՛ր վրայ դնենք եւ ճկուն դիւանագիտութեամբ վարենք մեր յարաբերութիւնները տարբեր պետութիւնների հետ:

Հարցազրոյցը վարեց

Մինաս Գոճայեան

Leave a Reply

Comments containing inappropriate remarks, personal attacks and derogatory expressions will be discarded.

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You May Also Like

ՁՕՆ ՔԵՍԱՊԻՆ

Խմբերգ   Խօսք և Երաժշտութիւն Մարտիրոս Մարտիրեանի Լիբանան, Մայիս 2014 Մեր սրտէն բխած, քեզ՝ ցաւի նուագ… Կիլիկեան աշխարհի…
Read More
Read More

Պատերազմի Մշակոյթներ

Մկրտիչ Պուլտուքեան, Պէյրութ, 12 Փետրուար 2011 Նախորդ ամսուան սկիզբը Ֆրեզնոյէն հիւրընկալեցի լիբանանահայ դասընկերոջս բարեկամը՝ պարոն Ա. Ճ. զբօսաշրջիկ:…
Read More