Հայաստան. երրորդ ուժին սպասելիս…

Արեգ Արամենց, Երևան, 4 հոկտեմբեր 2024

Հայ հասարակությունը ցանկանում է տեսնել քաղաքական նոր դեմքեր և նոր ուժեր: Ձանձրացրել են բոլորը՝ թե՛ «նախկին» և թե՛ ներկայիս իշխանավորները:

 Հայկական աղբյուրների վկայությամբ՝ վերջին շրջանում բավականին մեծ լսարան ունեցող տելեգրամյան ալիքներում և այլ աղբյուրներում պարբերաբար կազմակերպվում են առցանց հարցախույզներ, որոնց նպատակն է բացահայտել հայաստանյան հասարակության տրամադրությունները ներկայիս քաղաքական գործընթացների և նախասիրությունների վերաբերյալ:

Նման հարցախույզներ վերջերս կազմակերպել են GALLUP International Association ամերիկյան հիմնարկի հայաստանյան ներկայացուցիչ Էմ Փի Ջի-ն և ռուսամետ կողմնորոշմամբ աչքի ընկնող «Վերելք» (Verelq) կառույցը:

Ամփոփելով ուսումնասիրությունների արդյունքները՝ նշյալ կազմակերպությունների փորձագետներն արձանագրել և հաստատել են, որ հայ հասարակության մեծամասնությունը այլընտրանքային՝ երրորդ ուժի ձևավորման անհրաժեշտություն է տեսնում, և հենց այդ փաստն է արտացոլվում վերոնշյալ հարցախույզների մեջ: Ուշագրավն այն է, որ թե՛ ամերիկյան հիմնարկի հայաստանյան ներկայացուցիչը, թե՛ ռուսամետ շեշտադրումներով առանձնացող կառույցը հանգել են նույն եզրակացության, ինչը բավականին հազվագյուտ երևույթ է աշխարհաքաղաքական ներկայիս պայմաններում:

Ավելի մանրամասն դիտարկենք նրանց անցկացրած հարցախույզների արդյունքները:

«Վերելք»ի փորձագետների խոսքերով՝ «իհարկե, առցանց հարցումները չեն կարող ամբողջությամբ արտացոլել իրերի ներկա վիճակը, բայց եթե հարցվողների թիվը գերազանցում է 26.000-ը, ապա ստացված տվյալներին թերևս կարելի է վստահել»:

Եվ այսպես՝ ի՞նչ են նրանք արձանագրել:

«Վերելք»ի պնդմամբ՝ ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ճամբարի հավաքած ձայների 4 տոկոսը կայուն է և կազմում է անփոփոխ կորիզը նրա կողմնակիցների, որոնք չեն դավաճանում տերպետրոսյանական Հայ ազգային կոնգրեսին: Տեղական ինքնակառավարման մարմինների Ալավերդու վերջին ընտրությունների ժամանակ ՀԱԿ-ը հավաքեց ձայների ընդամենը 2 տոկոսը, բայց հենց այդ ուժի մեկ մանդատից ու համախմբում (կոալիցիա) կազմելու պատրաստակամությունից էր երկար ժամանակ կախված, թե ի վերջո ով է ղեկավարելու համայնքը:

Չնայած խորհրդարանում ներկայացվածությանը, երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի և նրա ղեկավարած «Հայաստան» դաշինքի նկատմամբ հասարակության մեջ դեռևս առկա է որոշակի դժգոհություն՝ կապված ընդդիմադիր դաշտում դաշինքի աշխուժության հետ: Երևանի ավագանու ընտրություններին «Հայաստան»ի օգտին քվեարկել է քաղաքացիների 15,47 տոկոսը: Նշենք, որ «Հայաստան» դաշինքում ընդգրկված է նաև ՀՅԴ-ն, որի շարքերում վերջին երկու տարիներին ամենից եռանդունը Իշխան Սաղաթելյանն է, ով մշտական ջանքեր է գործադրում Նիկոլ Փաշինյանին իշխանությունից հեռացնելու համար:

ՀՀ երրորդ նախագահ Սերժ Սարգսյանը թեև վերջին շրջանում նկատելիորեն աշխուժացել է, պարբերաբար կարճ հարցազրույցներ է տալիս դատարանի բակում, հանդիպումներ կազմակերպում իր ղեկավարած ուժի՝ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության երիտասարդական թևի գործուն կորիզի հետ, այնուամենայնիվ, նա չի կարողանում վարկանիշի աճ արձանագրել, ինչը նաև արտացոլվում է հարցված քաղաքացիների պատասխաններում:

Ըստ հարցախույզների՝ իշխող Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության հավաքած 5 տոկոսը լավագույնս արտացոլում է հասարակության մեծամասնության դժգոհությունը իշխանական քաղաքական խմբի վարած ներքին և հատկապես արտաքին քաղաքականությունից, Արցախի հանձնումից, տված խոստումները չկատարելուց և փտածության (կոռուպցիա) դեմ պայքարի նմանակումից:

Ուշադրության է արժանի հարցախույզների նաև այն կետը, որը վերաբերում է Հայաստանի ռազմական ոստիկանության նախկին քննիչ, «Դոգ» մականունով հայտնի Վարդան Ղուկասյանի քաղաքական երևույթին: Ըստ «Վերելք»ի, «Ղուկասյանը բավականին լուրջ տեղեկատվական դերասան է, ով ԱՄՆ-ում համակարգչի առջև նստած, կարող է մրցակցել պետական լրատվամիջոցների հետ: Նրա հայտարարությունները հաճախ կցվում են տարբեր քրեական գործերի կամ հիմք են դառնում ինչ-որ մեկի նկատմամբ քրեական գործեր հարուցելու համար: Պատահական չէ, որ Ղուկասյանի բացահայտումների շնորհիվ Երևանի ավագանու վերջին ընտրություններում Դոգի գլխավորած կուսակցությունը հավաքեց ձայների 9,68 տոկոսը»:

«Այս և վերջին շրջանում անցկացված մի շարք այլ հարցախույզներ բացահայտում են հայ հասարակության մեծ մասի ակնկալիքներն ու իղձերը: Արդեն կասկած չի հարուցում այն փաստը, որ բնակչության շուրջ 83 տոկոսը չի վստահում թե՛ նախկին իշխանության ներկայացուցիչներին, թե՛ գործող քաղաքական խմբավորման: Ակնհայտ է, որ հասարակությունը ցանկանում է ասպարեզում տեսնել նոր, երրորդ ուժ՝ նո՛ր դեմքերով, նո՛ր գաղափարներով ու ծրագրերով: Միայն նման ուժի ձևավորման դեպքում հնարավոր կլինի խոսել հասարակության տարբեր շերտերի համախմբման և Հայաստանի ու Արցախի առջև ծառացած մարտահրավերների հաղթահարման մասին»,– արձանագրում են «Վերելք»ի փորձագետները:

Իսկ ի՞նչ արդյունքներ է արձանագրել GALLUP International Association ամերիկյան հիմնարկի հայաստանյան ներկայացուցիչ Էմ Փի Ջի-ն:

Այդ կառույցի ղեկավար Արամ Նավասարդյանի վկայությամբ, վերջին հարցախույզների տվյալներով՝ «ՀՀ քաղաքական դաշտը, ըստ էության, հոգեվարքի մեջ է, որովհետև ընդդիմադիր ուժերն ունեն բավականին ցածր վարկանիշ: Ռոբերտ Քոչարյանի «Հայաստան» խմբակցությունն ունի մոտ 5 տոկոս վարկանիշ: Նույնքան ունի ԴՕԿ կուսակցությունը` Վարդան Ղուկասյանը («ԴՈԳ»-ը վերածվել է «ԴՕԿ» կուսակցության): 1,5 տոկոս ցածր վարկանիշ ունի Սերժ Սարգսյանի «Պատիվ ունեմ»-ը: Մյուս կուսակցություններն ունեն ավելի քիչ ձայներ»:

Ըստ Նավասարդյանի՝ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն ունի 14,4 տոկոս: «Բայց պետք է մի բան հաշվի առնել. իշխանություն եղած բոլոր քաղաքական ուժերը իրենց իշխանության ժամանակահատվածում մշտապես ունեն առնվազն 8–10 տոկոս կայուն ձայներ, որոնք գալիս են ոստիկանությունից, բանակից, Պետական եկամուտների կոմիտեից և պետական այլ կառույցներից: Եթե այդ 8–10 տոկոսն անտեսենք, ապա ստացվում է, որ ունենք գրեթե հավասար վարկանիշ ունեցող քաղաքական երեք ուժեր` ՔՊ, «Հայաստան» դաշինք և ԴՕԿ: Երեքն էլ ունեն 5–7 տոկոս ձայն, այն պարագայում, եթե ՔՊ-ն չլինի իշխանություն»,– նշել է Արամ Նավասարդյանը:

Ինչ վերաբերում է Բագրատ արք. Գալստանյանի ղեկավարած շարժմանը, ապա Էմ Փի Ջի-ի ղեկավարի պնդմամբ՝ «Բագրատ սրբազանի մասին մայիսին հարցում անցկացրինք: Դա եռանդուն ժամանակաշրջան էր, և այդ փուլում սրբազանի վարկանիշը բավականին բարձր էր. 50 տոկոսից ավելին դրական էր վերաբերվում շարժմանը: Բայց երկու ամիս անց նրա վարկանիշն էլ բավականին իջավ, դրական վերաբերմունքը փոխվեց, ինչը կապված էր նրա կրավորականության (պասիվության) հետ»:

Շիրակի թեմի առաջնորդ Միքայել արք. Աջապահյանի կարծիքով, Բագրատ սրբազանի առաջնորդած շարժման անհաջողության հիմնական պատճառը երկրորդ ու երրորդ նախագահների ուրվականն է. հենց այդ պատճառով Գալստանյանի վարկանիշը նկատելի անկում ապրեց:

Էմ Փի Ջի-ի ղեկավարի համոզմամբ՝ ընդհանրապես բոլոր կուսակցությունների վարկանիշն է ընկել. «Քաղաքական դաշտը հոգեվարքի և փնտրտուքների մեջ է: Մեր հասարակության շուրջ 75 տոկոսը չի տեսնում այն ուժին կամ այն գաղափարները, որոնց համար արժե պայքարել և գնալ այդ ամենի հետևից: Այս առումով պետք չէ մեղադրել հանրությանը, քաղաքացիներին ասել, որ նրանք կրավորական են և ձայն չեն տալիս այս կամ այն ուժին: Հայաստանում կա մոտ 100 կուսակցություն, բայց նրանք այնքան տկար են, որ, փաստորեն, չեն կարողանում ձևակերպել այն արտադրանքը, որը կարող է հետաքրքրել հանրությանը, որին կվստահեն մարդիկ: Դրա մեղավորը մեր քաղաքացիները չեն, մեղավորը կուսակցություններն են: Իհարկե, մարդիկ պետք է լինեն առավել գործուն և պահանջատեր, բայց եթե քաղաքական ուժերը չեն կարողանում ձևավորել այն միտքը, գաղափարը, տեսլականը, որը հանրության տարբեր խավեր ցանկանում են տեսնել, ուրեմն խնդիրը կուսակցությունների մեջ է: Պետք է լինեն քաղաքական տարբեր ուժեր, որոնք կունենան տարբեր գաղափարներ և տեսլականներ: Պետք են իրատեսական ծրագրեր, որոնց ծանոթանալով՝ հանրությունը կցուցաբերի աշխուժություն»:

Մեր կողմից ավելացնենք, որ այս տխուր պատկերը և «նախկինների» վարկանիշի կտրուկ անկումը, որքան էլ տարօրինակ հնչի, պետք է մտահոգի առաջին հերթին Նիկոլ Փաշինյանին: Ինչո՞ւ: Շատ պարզ պատճառով: Եթե ոչ-հեռավոր անցյալում նա հաջողում էր անհրաժեշտ քանակությամբ ձայներ հավաքել վախեցնելով հասարակությանը «նախկինների» վերադարձով ու խաղարկելով «սև-սպիտակ» պարզունակ առասպելը, ապա հիմա այդ բեմագրությունը (սցենարը) չի աշխատում վերը նշված պատճառներով: Առաջացել է մի իրավիճակ, երբ տեղին է հիշել Հիսուսյան ընկերության (ջիզվիտներ) հիմնադիր Իգնասիո դե Լոյոլայի հայտնի ասացվածքը. «Ամենավտանգավոր թշնամին թշնամիների բացակայությունն է»: Քաղաքական դատարկությունը անպայման լցնելու են «ոչ-նախկին», չվարկաբեկված ուժեր, ինչից հետո Նիկոլ Փաշինյանի դրությանը, մեղմ ասած, չես նախանձի: Իսկ այդ ուժերի պահանջարկը հայ հասարակության մեջ, ներկա դրությամբ, շատ-շատ մեծ է…

*****